Nieuwjaarswensen 2010

De papieren man onderbreekt even zijn uitzendingen & wenst u een allerprettigst en memorabel 2010, met boeken(nieuws) zoveel uw hart begeert & minstens evenveel genoegdoening op alle andere terreinen.
Hoe kunnen we u toepasselijker uitgeleide doen dan met dit onvolprezen 'Faking the Books' van Lali Puna? (de video is gecompileerd uit instructievideo's voor gebarentaal).

De berichtgeving van De papieren man hervat op maandag 4 januari 2010. Stay tuned, want januari wordt een bijzondere maand op deze meridiaan.

Papierman(d) - aflevering 81

Mini-papiermand voor wie vanavond niets om op te knabbelen heeft:

°°Geboorteplek van George Orwell in Motihari in de Indiase staat Bihar krijgt eindelijk een opknapbeurt, zie The Telegraph.

°°Nog meer Roberto Bolano-boeken te verwachten in 2010, waaronder het intrigerend klinkende Antwerp. Zie The Independent.

°°Johan Velter over Amazonbaas Jeff Bezos, die geïnterviewd werd in Newsweek.

°°De nieuwe woorden van 2009, volgens The Guardian: New words of 2009: the year tweetups and snollygosters arrived.

°°De top-25 met beste boeken van Les Inrockuptibles. Goncourtwinnares Marie Ndiaye prijkt op de hoogste trap.

°°Boek en tentoonstelling over l'âge d'or des maisons closes: Quel bordel! bij Le Nouvel Observateur.

°°En: een overvloedig The year in books 2009 in The Guardian. Voor het DPM-jaaroverzicht: dat vormde zich dag aan dag....(DL)

Bloem, Benali en Benzakour genomineerd voor E. du Perronprijs

De nominaties voor de E. du Perronprijs zijn bekendgemaakt. Het gaat om drie schrijvers: Marion Bloem, Abdelkader Benali en Mohammed Benzakour. De E. du Perronprijs is een jaarlijkse onderscheiding voor "kunstenaars die door hun cultuuruiting een bijdrage hebben geleverd aan de multiculturele samenleving." De laureaten worden op 27 januari tijdens een literair symposium aan de Universiteit van Tilburg bekendgemaakt. Abdelkader Benali heeft een nominatie gekregen, aldus de jury, omdat hij in zijn laatste boek De stem van mijn moeder (2009) zijn persoonlijke geschiedenis en het thema migratie sterk heeft verweven. Marion Bloem publiceerde Vervlochten grenzen over een Nederlands-Indisch geslacht dat tussen West en Oost leeft. ,"Bloem leert ons dat Jakarta en Soesterberg vlak naast elkaar liggen in de globale samenleving'', aldus de jury. Mohammed Benzakour, van wie dit de bundel columns en essays Stinkende heelmeesters verscheen, wordt geprezen als ee "sterk geïnspireerde polemist die dwingt tot heroverwegen.'' De E. du Perronprijs, die al voor de twintigste keer wordt uitgereikt, ging eerder al naar Max Velthuijs, Kader Abdolah, Nicolaas Matsier en Adriaan van Dis. (DL)

'Arm Wallonië' van Pascal Verbeken wordt driedelige documentaire film

Vanaf dinsdag 5 januari zendt Canvas de verfilming uit van het boek Arm Wallonië van Humo-journalist Pascal Verbeken als driedelige reeks van telkens 50 minuten. Het boek uit 2006, verschenen bij Meulenhoff/Manteau was opgevat als een reportage door Wallonië, waarvoor Verbeken het boek Door Arm Vlaanderen van de socialistische journalist August De Winne als uitgangspunt nam. Door Arm Vlaanderen las als een barre expeditie door een zieltogend Vlaanderen, dat kreunde onder armoede, hongersnood, analfabetisme en uitbuiting. In 2006 maakte Verbeken met dat boek als leidraad een reis door de Waalse streken, die ooit een industrieel eldorado waren waarheen honderdduizenden vanuit arm Vlaanderen migreerden. Zijn route liep dwars door het platteland van Waals-Brabant en volgde verderop de oude industriële as van de Borinage, La Louvière, Charleroi, Seraing en Luik. Verbeken merkt het contrast: "Vlaanderen is één van de rijkste, best opgeleide regio’s van Europa geworden. Het is zijn schamele verleden en migratiegeschiedenis vergeten. Voor de Waalse industriële regio’s waren de voorbije decennia meedogenloos. De grote agglomeraties kampen met de hoogste werkloosheidscijfers van Noord-Europa. Wat is er gebeurd met het beloofde land Wallonië dat ooit de derde industriële macht ter wereld was?" In Arm Wallonië ontmoette Verbeken tientallen Walen – vaak van Vlaamse afkomst – "wier Kleine Verhaal onlosmakelijk verbonden is met de Grote Geschiedenis van Wallonië, van Vlaanderen, van België." Het boek werd bekroond met de M.J. Brusseprijs voor het Journalistieke Boek 2007-2008.

Ter gelegenheid van de serie, die in februari ook op de RTBF te zien is, is een speciale website in het leven geroepen met trailers, foto's van Tim Dirven in het spoor van de reeks en achtergrondinformatie. De regie van de reeks wordt gevoerd door Pascal Verbeken zelf en Luckas Vander Taelen. Eind januari verschijnt ook de Franse vertaling van het boek als La terre promise (Ed. Le Castor Astral). Dat gebeurt in één band met A travers les Flandres van August De Winne. Op zijn eigen blog maakt Verbeken aantekeningen over de vertaling. (DL)

Verkoop e-books komt nog niet van de grond in Vlaanderen

Bij Amazon mag de verkoop van het e-book en de Kindle dan wel boomen tijdens de kerstperiode (zie ons eerder bericht), in Vlaanderen komt de verkoop van e-readers en elektronische leeswaren voorlopig nauwelijks van de grond, zo blijkt uit een rondvraag van De Morgen. Boek.be, de koepelvereniging van het Vlaamse boekenvak, lanceerde eind oktober de website http://www.e-boek.org/, waar het een aanbod van zowat 3.000 e-books aanbiedt evenals een aantal e-readers.

Nu blijkt dat er slechts enkele honderden e-books zijn verkocht. Het aantal readers ligt daar nog ver onder. "Ik heb de indruk dat de Vlaming de kat uit de boom kijkt", aldus Katrien Merckx van boekhandel De Groene Waterman in Antwerpen. De zaak verkoopt sinds twee weken e-readers. "We zien dat er veel belangstelling is voor het product. We krijgen elke dag vragen om informatie, maar we hebben slechts een paar apparaten verkocht. Veel klanten zeggen dat ze wachten tot er betere e-readers op de markt komen." Yvonne Steinberger van boekhandel De Reyghere in Brugge zegt dat er interesse is, maar geen kopers: "Voorlopig bevinden we ons nog in de pioniersfase." Ook de Vlaamse webwinkel Azur.be stapt nog niet mee in de hype rond het e-book. "Daarvoor zal eerst het businessmodel moeten veranderen", zegt directeur Jo Vansteenvoort in de krant. "Dat kan alleen als de uitgevers meewerken. Een product moet voor ons toegevoegde waarde bieden, en dat doet het e-book op dit moment niet."

In Nederland liggen de kaarten van het e-book er beter voor. Volgens cijfers van Bol.com zouden er 60.000 e-books zijn verkocht in 2009, tegenover 500 vorig jaar en zouden er 10.000 e-readers over de toonbank zijn gegaan.

Boek.be-directeur Geert Joris erkent in De Morgen dat de situatie in Vlaanderen niet te vergelijken is met die in de VS en Nederland. "Amerikanen en Nederlanders kopen gewoon veel makkelijker op internet." En hij verdedigt zijn beslissing om met een eigen e-boekplatform te beginnen: "Het is nog geen gigantisch succes, maar ik ben ervan overtuigd dat er ook in Vlaanderen een markt is voor het e-book. (...) Stel dat we dit niet hadden gedaan, dan was een buitenlandse speler als Sony misschien wel een eigen verkoopkanaal begonnen." Joris verwacht dat de technologieverbetering een grote rol zal spelen: "De huidige e-readers zijn al goed, maar half januari gaan we nieuwe modellen verkopen met een draadloze internetverbinding. Dat zou een enorme impuls kunnen geven, omdat zo'n reader dan ook voor de kranten interessant wordt." (DL - foto 1: het Britse supermodel Lily Cole met een Sony e-reader tijdens een promo-event bij Waterstones)

Amerikaanse karikaturist David Levine (83) gestorven

David Levine, de legendarische Amerikaanse karikaturist en tekenaar, is op 83-jarige leeftijd in New York overleden, zo meldt The New York Times. Levine heeft een indrukwekkende plejade aan twintigste-eeuwse politici, celebrity's en vooral auteurs op een vaak niet al te lieflijke wijze op papier vereeuwigd. Hij werkte bijna een halve eeuw voor The New York Review of Books, dat zijn eerste cartoon afdrukte in 1963, het jaar van oprichting. Het tijdschrift zou in totaal meer dan 3.800 tekeningen van Levine publiceren, waarvan vele de wereld rond gingen en bekend werden.
John Updike, die Levine talloze malen tekende (zie de illustratie) schreef over hem: "Besides offering us the delight of recognition, his drawings comfort us, in an exacerbated and potentially desperate age, with the sense of a watching presence, an eye informed by an intelligence that has not panicked, a comic art ready to encapsulate the latest apparitions of publicity as well as those historical devils who haunt our unease. Levine is one of America's assets. In a confusing time, he bears witness. In a shoddy time, he does good work."
Het werk van Levine, dat wel eens werd vergeleken werd met dat van de Franse tekenaar Honoré Daumier, verscheen verder onder meer in Esquire, The New York Times, The Washington Post, Rolling Stone, Sports Illustrated en The New Yorker. Werk van hem haalde de permanente collecties van het Metropolitan Museum of Art, de Library of Congress en de National Portrait Gallery in Engeland. Levine had al sinds 2006 zware gezichtsproblemen, zie ons vorige bericht. (HC)

Acht kanshebbers voor Literatuurprijs Gerard Walschap-Londerzeel

Organisator Behoud de Begeerte heeft de acht genomineerden bekendgemaakt voor de Literatuurprijs Gerard Walschap-Londerzeel, een tweejaarlijkse prijs voor Nederlandstalige auteurs die niet meer dan vier boeken hebben gepubliceerd. Kanshebbers voor de zesde Walschapprijs zijn Willem Brinkman met Apentheater, Esther Gerritsen met De kleine miezerige god, Jeroen Olyslaegers met Wij, Christiaan Weijts met Via Cappello 23, Rodaan Al Galidi met Dorstige rivier, Marente de Moor met De overtreder, Marc Reugebrink met Het Grote Uitstel en Annelies Verbeke met Groener Gras.
De prijs ter waarde van 7500 wordt sinds 1999 tweejaarlijks uitgereikt. De vorige winnaars waren in 1999 Marcel van Erwin Mortier, in 2001 Werk van Josse de Pauw, in 2003 Rupert van Ilja Leonard Pfeiffer, in 2005 Los van Tom Naegels, in 2007 Hart in hart van Désanne van Brederode. De jury van de Walschapprijs, bestaande uit Georges Wildemeersch (voorzitter), Elke Brems en Rob Schouten, nomineert in twee rondes de kandidaten die in aanmerking worden genomen voor de zesde Walschapprijs. (HC)

Schrijver en sixtiesfiguur Herman J. Claeys (74) overleden

Dichter, schrijver en sixtiesfiguur Herman J. Claeys is vanmiddag op 74-jarige leeftijd overleden aan de gevolgen van een hartstilstand. Claeys was al geruime tijd terminaal ziek en werd onlangs nog - in zijn aanwezigheid - met een afscheid bedacht in het Brusselse alternatieve café De Dolle Mol (zie het verslag op Brusselnieuws.be). De dichter was de oprichter van dat anarchistische café, dat een vooraanstaande rol speelde in het Brusselse artistieke en culturele leven. Ook Jeroen Brouwers toefde er in zijn Brusselse jaren regelmatig.

Claeys stichtte ook de alternatieve boekhandel Free Press Bookshop. Het was hem te doen om de verspreiding van onder meer undergroundliteratuur en politieke strips, waarvoor hij in de woelige jaren zestig regelmatig in aanraking met het gerecht kwam. In 1966 richtte hij ook een Vlaams provotijdschrift op: Revo.
Claeys was actief als dichter en auteur van verhalen, songteksten, light verse, woord-beeld-assemblages. Hij publiceerde onder meer ook twee romans in de bekende Vijfde Meridiaanreeks van Manteau: Het geluid. Suite in vier bewegingen (1968) en Steen. Een moordverhaal met ready-made binnentekstillustraties (1969). Claeys, die een tijd optrok met uitgever Julien Weverbergh en een generatiegenoot was van die andere linkse dichter Marcel van Maele, affirmeerde zich als een jaren zestigactivist, hij noemde zichzelf ook "republikein, andersglobalist, libertair, radensocialist en milieuactivist." Als vredesactivist was zijn literair motto “gewapendertaal”. "In woord en daad ijverde Claeys voor de ontvoogding en gelijkberechtiging van monddood gehouden minderheidsgroepen in onze samenleving", zo luidde het op de website van de eeuwige anarchist, die later literair nog maar weinig potten brak. Wel legde hij zich toe op artistieke non-profit-verenigingen waaronder (stichting) Pipelines met De Muzeval, op de lexicografie en op vertalingen Zweeds-Nederlands. Hij bleef literaire optredens verzorgen. Zie de berichtgeving bij De Contrabas en de blog van Henri-Floris Jespers. (DL)

Amazon verkocht meer e-books dan papieren boeken op Kerstdag

De onlinewinkel Amazon heeft op kerstdag voor het eerst in zijn geschiedenis meer elektronische boeken verkocht dan papieren, zo meldt Amazon in een mededeling. Amazon liet ook weten dat zijn e-bookreader een verkoopstopper is en de Kindle "het meest weggeschonken object" was in de geschiedenis van Amazon. Precieze cijfers werden echter niet vrijgegeven.

De e-books van Amazon kunnen ook gelezen worden op Apple iPhone en iPod Touch. De Amazon-onlinewinkel biedt momenteel 390.000 digitale boeken aan. De drukste verkoopdag van de webwinkel dateert van 14 december, toen wereldwijd 9,5 miljoen mensen de site bezochten.

Volgens schattingen van Forrester Reserch in oktober bezet de Kindle 60 procent van de e-readermarkt, terwijl de Sony Reader 35 procent zou halen. De Kindle krijgt intussen sterke concurrentie van de Nook, een e-readertoestel dat op de markt wordt gebracht door Barnes & Noble. Barnes & Noble liet weten dat het een maand voor Kerstdag al door zijn Nooks-voorraad heen zat. De volgende levering zou pas voorradig zijn begin januari.

Forrester Research schat dat er dit jaar 3 miljoen e-readers zullen verkocht worden in de Verenigde Staten. Eerdere voorspellingen hadden gewag gemaakt van 2 miljoen exemplaren. Verwacht wordt dat er in de VS volgend jaar zes miljoen e-readers over de toonbank zullen gaan. Zie de berichtgeving bij The Independent. (DL)

Stasidossier over Günter Grass verschijnt in boekvorm

Bij de Berlijnse uitgeverij Christopher Links Verlag verschijnt komend voorjaar het integrale dossier dat de Oost-Duitse veiligheidsdienst Stasi wijdde aan de Duitse Nobelprijswinnaar Literatuur Günter Grass. Het boek Günter Grass im Visier - Die Stasi-Akte telt zowat 300 pagina's en gaat vergezeld van commentaar van Grass en andere getuigenissen, zo meldt het Hamburger Abendblatt. Het boek, onder redactie van Kai Schlüter, volgt de periode vanaf 1961 waarin Grass door de Stasi in het vizier werd gehouden. Dat gebeurde nadat hij zich had ingezet voor de DDR-schrijver Uwe Johnson en de bouw van de Berlijnse Muur in een open brief had veroordeeld. Er werd door de Stasi materiaal ingezameld over Grass en de auteursvereniging Gruppe 47. Ook wanneer hij bezoeken bracht aan de DDR werd hij uiteraard nauwkeurig in de gaten gehouden. De controles stopten pas in de herfst van 1989, na de val van de Muur.
Volgens de uitgever tonen de documenten ook aan hoe inventief soms tewerk werd gegaan bij het onderhouden van contacten tussen schrijvers uit Oost-Duitsland en West-Duitsland. Maar ook de wispelturige DDR-cultuurpolitiek komt in het boek aan bod. (DL)

Zuid-Afrikaanse dichter Dennis Brutus (85) overleden

De Zuid-Afrikaanse dichter Dennis Brutus is zaterdag op 85-jarige leeftijd overleden, zo meldt The New York Times. Brutus - de 'ewige aktivis' - was een van de oprichters van de South African Sports Association, die zich keerde tegen de officiële, blanke sportfederatie. Zuid-Afrika mocht als gevolg van de acties van de South African Sports Association sinds 1964 niet langer deelnemen aan de Olympische Spelen vanwege het apartheidsregime. Brutus werd in 1963 veroordeeld tot 18 maanden dwangarbeid omdat hij het apartheidsregime hekelde. Hij zat in de gevangenis op Robbeneiland, samen met Nelson Mandela. Zijn eerste bundel, Sirens, knuckles and boots, verscheen toen hij vastzat.
In 1966 moest Brutus Zuid-Afrika verlaten. Hij trok naar het Verenigd Koninkrijk en later naar de Verenigde Staten. Na de val van het apartheidsregime reisde Brutus opnieuw naar zijn vaderland, waar hij onder meer een poëziefestival organiseerde. In 2007 kreeg hij de Lifetime Honourary Award van het Zuid-Afrikaanse ministerie van Kunst en Cultuur. Brutus bleef tot aan zijn dood actief als dichter en militant. De laatste jaren protesteerde hij vooral tegen de gevolgen van de klimaatopwarming. Zie onder meer VRT, Trouw en Die Burger. (HC)

Papierman(d) - aflevering 80

Tachtigste editie van deze rubriek met nieuwsrestjes en leeslinks:

°°The Book Design Review kiest zijn beste boekcovers van het jaar.

°°De beste boeken van 2009 volgens Slate, de beste Nederlandstalige romans en dichtbundels volgens Knack.

°°2009, het jaar van de rebellie tegen de literaire elite, aldus Arjen Fortuin in NRC: '100.000 lezers vergissen zich niet.'

°°De Amerikaanse auteur Loren Singer, schrijver van The Parallax View, is overleden op 86-jarige leeftijd, zie The New York Times.

°°De intelligente bladwijzer, zie Li-Bel

°°Gesprek met Roberto Saviano in NRC-Handelsblad, zie hier.

°°De kerstcorrespondentie van William S. Burroughs, bij The New York Public Library.

°°La Renaissance et ses écrivains, een dossier bij Le Nouvel Observateur.

°°Portret van Sandor Marai, bij de Volkskrant.

°°Dan Brown's The Lost Symbol tops Christmas Chart, zie BBC News.

°°Amazon doet geheimzinnig over de verkoopcijfers van zijn e-bookreader Kindle, zie The Guardian.

°°Vladimir Nabokov (foto) in 1975 te gast bij Apostrophes van Bernard Pivot, een fragment bij L'Express. Let op de zorgvuldig geplaveide wal met boeken, die het zicht moet verhinderen op de notitiekaarten waarvan Nabokov zijn antwoorden afleest.

°°De verhalenbundel Stories for Life brengt liefst 150.000 euro op voor de actie Music for Life, maar er had meer ingezeten als de BTW wou meewerken, zegt Geert Joris van Boek.be. Zie het standpunt in De Morgen van Walter Pauli.

°°De terminaal zieke 'tedere anarchist', dichter, establishmentvreter en jaren zestig-figuur Herman J. Claeys, uitgewuifd in zijn Dolle Mol, zie Brusselnieuws.be.

°°De site De Werktitel en het tijdschrift Rekto Verso slaan de handen in elkaar. (DL)

Umberto Eco geeft vrij spel aan zijn passie voor lijsten

Semioticus, romancier en überintellectueel Umberto Eco (°1932), vergastte ons de laatste jaren op exquise kijkboeken over zowel de geschiedenis van de schoonheid als de lelijkheid. Zijn laatste roman, De mysterieuze vlam van koningin Loana, dateert alweer van 2004. Eco geeft dezer dagen geeft vrij spel aan een van zijn andere fanatieke passies: opsommingen en lijsten, iets wat in De naam van de roos, De slinger van Foucault en Baudolino al overduidelijk een plaats had gekregen. “Opsommingen en lijsten zie je overal in de maatschappij en in de kunst”, aldus Eco, “Je hebt praktische lijstjes, van boodschappenlijsten tot bibliotheekcatalogi. En je hebt poëtische lijsten, die hun eigen schoonheid hebben. Maar het is onze blik en perspectief die bepaalt of een lijst praktisch of poëtisch is.” Eco, verzot op spiegeleffecten en intertekstualiteit, geeft in De betovering van lijsten een gewiekst en speels overzicht van de vele soorten lijsten waarvan de mens zich bediende. Hij treft ze in de literatuur onder meer bij Homerus, Rabelais, Süskind, Borges, Pynchon en Perec, maar ook in kerkschatten, in (museum)collecties, in de beeldende kunst en in de architectuur. De omlijstende iconografie van dit boek is zeer raak gekozen. Eco ontsloot een ware fundgrube: “De opbrengst van de zoektocht naar lijsten was verbluffend, duizelingwekkend en nu al weet ik dat heel veel mensen me zullen schrijven met de vraag waarom in dit boek auteur x of auteur y niet wordt genoemd.” Voor zijn liefhebberij kreeg hij zelfs het Parijse Louvre ter beschikking, waar hij als gastcurator optrad. De betovering van lijsten is vertaald door Yond Boeke en Patty Krone. (DL)

Sardonische stempelkussens voor de uitgeverswereld

Uitgevers die verlegen zitten om een orginele afwijzingsmethode voor opdringerige auteurs en hun teleurstellende, ingezonden manuscripten, kunnen misschien eens te rade gaan bij Le Tampographe Sardon. Deze ijverige Parijse stempelmaker verstrekt nogal cynische stempelkussens in allerlei maten en formaten en heeft ook een serie op voorraad voor de uitgeverswereld. Ze omvat ook een 'aanmoedigingsstempel'. Te vrezen valt dat de sardonische boodschappen diep in het vlees snijden van de ontvanger. Twee voorbeeldjes, het eerste een 'tampon d'encouragement', het tweede een 'tampon pour refus de manuscrit':

Twee fotoboeken brengen wereld van Cyriel Buysse in kaart

Na zijn gloedvolle en consciëntieuze Cyriel Buyssebiografie Het leven, niets dan het leven (2007) werd Joris van Parys bijna bedolven onder de bekroningen en loftuitingen. Hij ontving voor het boek onder meer de ABN Amro Bank Prijs voor non-fictie. Toch viel de iconografie van het boek enigszins zuinig uit. Met het fotoalbumboek De wereld van Cyriel Buysse (Houtekiet/Atlas) voert Van Parys een inhaalmanoeuvre uit. Daarvoor putte hij uit twee, hem toegespeelde familiealbums vol onbekende en vaak merkwaardige foto's van Buysse en zijn omgeving. De snapshots werden aangevuld met bekender fotomateriaal en met citaten uit brieven en interviews, fragmenten uit journalistiek proza, romans en verhalen en jeugdherinneringen. De bijzondere rijkgevulde en kosmopolitische handel en wandel van de vrijzinnige naturalist en volksschrijver Buysse, een fabrikantenzoon uit het Oost-Vlaamse Nevele, komt in het boek pakkend tot leven: Buysse schaatsend, tussen zijn collega-schrijvers, in Den Haag, in Nevele of tussen zijn 'typen'. Of met een verslag van de Antwerpse 'vliegweek'. Enkel de vormgeving van het boek mocht wel wat spannender.

Fascinerend is Kijken met Cyriel Buysse (uitgeverij Snoeck), een fotoverhaal waarin fotografe Tania Desmet via de bril van Buysse naar de hedendaagse wereld kijkt. Ze doet dat in een ingetogen reportagestijl, die gelardeerd wordt met pittige fragmenten uit Buysses werk. Desmet nam beelden in het land 'tussen Leie en Schelde', maar ook in Nederland, Spanje, Marokko, Groot-Brittannië en in de VS. Want Buysse was al vroeg een fervent reiziger. "Buysse keek, zag en genoot: overal", schrijft Anne Marie Musschoot in haar voorwoord. Desmet heeft zijn devies uitstekend opgevolgd in haar delicate, bijna discrete foto's, die een dromerige reis door Buysses oeuvre maken. (DL)

'William Shakespeare was in het geheim katholiek'

Was William Shakespeare dan toch een rooms-katholiek? Zijn religieuze overtuiging is allang een hoogoplopend twistpunt onder zijn exegeten. Nu zouden er serieuze indicaties zijn die aantonen dat de Engelse toneelschrijver en dichter ‘in het geheim’ een praktizerend katholiek was, meldt onder meer The Times. Een aantal tot op heden ongedocu­menteerde jaren in zijn levensloop zou hij gesleten hebben in Rome.
Op een expositie in het Venerable English College, een Brits priesterseminarie in de Italiaanse hoofdstad, zijn enkele cryptische namen opgedoken in oude documenten, die een mogelijk verblijf van de dramaturg in Rome staven. In de gastenboeken voor pelgrims staat in 1585 de naam ‘Arthurus Stratfordus Wigomniensis’ genoteerd, terwijl er in 1589 ‘Gulielmus Clerkue Stratfordiensis’ staat te lezen. Volgens Andrew Headon, vicerector van het College en organisator van de expositie, moet deze eerste naam worden gedecodeerd als '(King) Arthur’s (compatriot) from Stratford of Worcester.' Een derde naamtekening in 1587 ‘Shfordus Cestriensis’ kan staan voor ‘Sh(akespeare from Strat)ford (in the diocese) of Chester’. De aantekeningen vallen netjes tussen de jaren 1585, toen Shakespeare abrupt Stratford verliet, en 1593, toen hij zijn carrière als toneelschrijver in Londen startte. Net die periode is grotendeels een lacune in zijn leven en zou nu dus verhelderd worden. Headon zegt dat het “ zeer aannemelijk” is dat Shakespeare dan Rome heeft bezocht als ‘secret Catholic.’

Recentelijk verscheen in Duitsland een Shakespearebiografie van Hildegard Hammerschmidt-Hummel, waarin geponeerd wordt dat de schrijver katholiek was en “dat deze religie moet worden gezien als de sleutel tot zijn leven en werk”. Hammerschmidt-Hummel stelt dat zowel zijn ouders, vrienden en onderwijzers behoorden tot de moederkerk. Verder bewijs ligt in het feit dat Shakespeare in 1613 een geheime ontmoetingsplaats voor gevluchte katholieken in Londen verwierf. Ook stukken als Romeo en Julia en Measure for Measure zijn “rijk aan katholieke gedachten en symboliek”, met positieve omschrijvingen van priesters en monniken en evocaties van de maagd Maria. Vijf van de 37 toneelstukken van Shakespeare spelen zich af in Italië, vijf andere vinden geheel of gedeeltelijk plaats in Rome en drie voltrekken zich op Sicilië. De expositie in het Venerable English College loopt nog tot juli 2010. (DL)

'Les Diaboliques' van Barbey d'Aurevilly eindelijk in Nederlandse vertaling

Het mag een raadsel heten waarom Les diaboliques (1874), het cultboek van de Franse dandy en aartskatholiek Jules-Amedee Barbey d'Aurevilly(1808-1889), nog niet eerder een Nederlandse vertaling kreeg. Nu heeft uitgeverij IJzer dan toch het heft in handen genomen.
De decadente, vaak huiveringwekkende verhalen vol zwarte romantiek en symboliek van Barbey zijn in de Franse letteren lange tijd een ijkpunt geweest. En niet alleen omdat ze destijds een aanslag op de publieke moraal en zeden teweegbrachten. Een paar dagen na verschijning in 1874 werden de resterende exemplaren op bevel van het ministerie van Justitie in beslag genomen. Het duurde tot 1882 vooraleer het boek weer het daglicht mocht zien.

De verhalen, waarin het goede en het kwade een schier heroïsch gevecht aangaan, bieden een "inventaris van alle hoofd-, dood- en pekelzonden", zo schrijft Katelijne De Vuyst (die het boek vertaalde samen met Marij Elias) in haar nawoord. "De personages dragen stuk voor stuk het stempel van een satanische macht die door het onderbewustzijn wordt gestuurd." Barbey d'Aurevilly schreef in een kleurrijke, suggestieve taal. De vrouwen zijn haast zonder uitzondering verderfelijk: "Er is er niet één bij die niet tot op zekere hoogte een duivelin is", preekt Barbey d'Aurevilly. "Er is er niet een bij tegen wie je zonder overdrijving 'mijn engel' kunt zeggen. Het was de bedoeling een klein museum voor deze dames op te richten." Dat is zonder meer gelukt. De uitgave wordt verluchtigd met de gravures die de Belgische kunstenaar Félicien Rops maakte voor de uitgave van 1882. Lees ook het enthousiasme over de uitgave bij het uitstekende weblog over cultuur rond 1900, Rond 1900.nl. (DL)

Russische auteur Grigori Baklanov (86) overleden

De Russische auteur en redacteur Grigori Baklanov is woensdag op 86-jarige leeftijd in Moskou overleden, zo meldde de schrijversunie van Moskou.

Kort na de invasie van het Duitse leger in de Sovjet-Unie tijdens de Tweede Wereldoorlog werd hij gerekruteerd voor het Rode Leger. Als 18-jarige soldaat belandde hij aan het front, waar hij getuige was van de aanvankelijke nederlagen die het Sovjet-leger leed. Later werd hij officier bij de artillerie en ontving hij medailes voor bewezen moed.

Baklanov is vooral bekend gebleven door zijn expliciete oorlogsroman Een voetbreed aarde (in Nederland verschenen in de reeks Russische Miniaturen, uitgegeven bij Van Oorschot), waarin de gruwel niet verheimelijkt wordt. Baklanov toont een Sovjet-soldaat tussen twee vuren: de vreemde vijand en de eigen vijand, want ook het Sovjetgerecht zwaaide met bedreigingen. Hij kreeg van de Russische overheid te horen dat hij te naturalistisch schreef.

Tijdens de hervormingen onder Michail Gorbatsjov speelde Baklanov een belangrijke rol als redacteur van het literaire tijdschrift Znamja. Znamja oefende veel invloed uit op de glasnost, of openheid, die Gorbatsjov voorstond. Het tijdschrift publiceerde werken die onder de communistische censuur waren gekortwiekt. Zie de berichtgeving bij Trouw. (DL)

VFL kent tien beurzen toe aan debuterende schrijvers

Het Vlaams Fonds voor de Letteren (VFL) heeft tien stimuleringsbeurzen toegekend aan literaire debutanten die onlangs hun eerste boek publiceerden. Met de beurs kunnen ze zich verder ontwikkelen en tijd vrijmaken om een tweede literair werk te realiseren. 22 Vlaamse literaire debutanten dienden dit jaar een aanvraag in, “een uitzonderlijk hoog aantal”, aldus het Fonds. In 2008 werden er immers maar 18 debuten voorgelegd, de jaren daarvoor gemiddeld slechts tien. Uiteindelijk werd in totaal 46.500 euro toegekend aan tien auteurs. Een van de beurzen voor proza is voor Joost Vandecasteele en de verhalenbundel Hoe de wereld perfect functioneert zonder mij. Andere beurzen gaan naar Jan Boesman (De vliegende neger & de kleine koningin, boek schreef over het ontstaan van de Tour de France en de eerste Afro-Amerikaanse wielrenner in Europa), Sam De Graeve (Reizen met dochters, een reisboekje), Jo Van Damme (De conference en andere verhalen, theatermonologen en diverse) en Jolien Janzing (Grammatica van een obsessie, roman). Voor poëzie zijn er onder andere beurzen voor Lies Van Gasse en Maarten Inghels. Ook twee beginnende kinderboekillustratoren Soetkine Aps en Suzy Castermans kregen een duw in de rug. (DL)

Arnon Grunberg is op zoek naar een vakantiegezin

De Nederlandse schrijver Arnon Grunberg is op zoek naar een gezin waarmee hij komende zomer de vakantie kan doorbrengen. Over zijn ervaringen tijdens deze periode bereidt hij een reeks columns voor, zo meldt een woordvoerster van de schrijver in diverse Nederlandse media.

Het idee rijpte toen Grunberg eerder dit jaar tien dagen logeerde bij meerdere gezinnen in de Utrechtse Vinexwijk Leidsche Rijn. Zijn belevenissen verschenen toen in NRC Handelsblad. De auteur is van oordeel dat het gezinsleven het best te bestuderen valt op vakantie: ''Een gezin op vakantie is een gezin in oorlogsgebied of beter gezegd een oorlogssituatie.''
Een aantal families heeft zich al kandidaat gesteld. “Deze komen voornamelijk uit de Randstad. We willen dat ook gezinnen uit andere delen van het land zich aanmelden.” Grunberg is niet kieskeurig over de accomodatie en spreekt geen voorkeur uit voor een tent, hotel of caravan. Ook zal hij het gezin financieel niet ten laste zijn: hij vergoedt zijn eigen onkosten. Belangstellenden kunnen een e-mail sturen naar metgrunbergopvakantie@gmail.com. (DL)

‘Zeurkalender’ van Peter van Straaten nu ook op iPhone

De Nederlandse tekenaar Peter van Straaten gaat mee met zijn tijd. Vanaf 1 januari 2010 wordt zijn Zeurkalender, waarin hij dagelijks ‘herkenbaar leed’ in een kernachtige tekening vat, nu ook beschikbaar gemaakt voor iPhone. “Zo kan nu ook een jonger publiek kennismaken met de briljante humor van Van Straaten”, aldus uitgeverij De Harmonie. “In spontane lijnen en maniakale arceringen weet hij de schijn van het burgerlijke bestaan feilloos te doorgronden en de mensheid in zijn ware aard te onthullen.”

De papieren versie van Peter’s Zeurkalender is inmiddels toe aan zijn achttiende editie. Met een oplage van ruim 50.000 exemplaren is het nog steeds een van de best verkopende Nederlandse scheurkalenders. (DL)

Redstone Diary 2010 serveert Russische kinderprenten

Wie op de valreep nog een agenda wil versieren waarmee je onder de geletterde mensen kunt komen, kan te rade bij de jaarlijkse Redstone-diary, die stilaan zijn cultstatus weet af te schudden. Elk jaar is de agenda een hebbeding dat vaak een bibliofiel thema heeft, terwijl ook aparte kunstuitingen van onder het stof worden gehaald.
Dit jaar staat de agenda 2010 in het teken van kinderboeken uit de jaren twintig en dertig in Rusland. Ruim vijftig prenten zijn afgedrukt en vaak zijn het inventieve instructieplaten om kinderen wegwijs te maken. Felle kleuren die soms naïef ogen, maar ook strakke vormentaal zijn goed vertegenwoordigd.
Kunstcriticus Mel Gooding schreef een inleiding. En er is een kortverhaal van Andrej Platonov en een biografische schets van zijn werk. Spijtig dat de spiraalringen waarmee de agenda telkens bij elkaar wordt gehouden al snel schade veroorzaken bij intensief gebruik. (DL)

Borstbeeld Annie M.G. Schmidt gestolen

Het borstbeeld van Annie M.G. Schmidt dat in het Zeeuwse Kapelle stond, is vandaag gestolen, zo heeft de gemeente laten weten en meldt Omroep Zeeland. Het beeld is van de sokkel gerukt. Op 12 november werd de buste onthuld in de voormalige woonplaats van de in 1995 overleden kinderboekenschrijfster. De gemeente vermoedt dat het beeld dinsdag tussen 00.30 uur en 12.30 uur is gestolen van haar plaats in de tuin van de Hervormde Kerk. De buste was oorspronkelijk gemaakt door kunstenaar Frank Rosen voor het Letterkundig Museum. De gemeente doet aangifte van de diefstal. Wethouder Leo Kosten (SGP, cultuur) zegt in een reactie vanaf zijn vakantieadres in Spanje de diefstal 'beroerd' te vinden. "Kort en krachtig, maar ik zou niet weten wat ik er anders van moet vinden", klinkt het in de PZC. (DL)

Vaticaanse bibliotheek heropent vroeger dan gepland

De Vaticaanse bibliotheek, die wegens een ingrijpende restauratie gesloten is, heropent op 20 september 2010, een maand vroeger dan gepland, zo meldt KerkNet vandaag. De bibliotheek bevat een van de kostbaarste boekenverzamelingen ter wereld met meer dan één miljoen boeken en 75.000 manuscripten. Ze ging in de zomer van 2007 dicht waardoor zij tijdelijk ontoegankelijk was voor wetenschappers en onderzoekers. Die konden wel kopieën en microfilms raadplegen. De ingrijpende verbouwingswerken waren nodig omdat de vijfhonderd zestig jaar oude gebouwen door het groeiend gewicht aan boeken dreigden in te storten. Bepaalde gebouwen waren in zo'n slechte staat dat eeuwenoude boeken er niet meer met goed fatsoen konden bewaard worden. Er is ook werk gemaakt van een systeem van klimaatbeheersing en verbeterde nooduitgangen. Ook is een vuurbestendige bunker voor haar rijke manuscriptenverzameling gebouwd. De bibliotheek werd omstreeks 1450 in het leven geroepen door renaissancepaus Nicolaas V. (DL)

Gerrit Komrij gaat jonge generatie dichters bloemlezen

De Nederlandse dichter, prozaïst, vertaler, polemist en essayist Gerrit Komrij komt binnenkort met een nieuwe poëziebloemlezing. Daarin richt hij zijn blik nu ook op de jongste generatie dichters. In De 21ste eeuw in driehonderd gedichten maakt hij de stand van zaken op van de allernieuwste poëzie, “een bundel die bulkt van de vitaliteit en het ontluikende talent”, aldus uitgever De Bezige Bij in zijn voorjaarsaanbieding. Het boek verschijnt in februari 2010. Bij zijn selectie hanteerde Komrij de leeftijdsgrens van tweeëndertig jaar: hij koos uit de poëzie van alle dichters die nog niet ouder werden dan Christus ooit werd. Komrij maakte furore met zijn druk becommentarieerde bloemlezingen van poëzie uit de negentiende en twintigste eeuw en eerder, waardoor hij uiteindelijk negen eeuwen Nederlandse poëzie in kaart bracht. Hij maakte ook een veelbesproken anthologie over de Nederlandse kinderpoëzie. Verwacht mag worden dat ook deze bloemlezing de dichterswereld in rep en roer zal zetten. (DL)

Henning Mankell schrijft televisieserie over Ingmar Bergman

De Zweedse auteur Henning Mankell (foto) gaat het scenario schrijven voor een televisieserie over het leven van regisseur Ingmar Bergman, die in 2007 op 89-jarige leeftijd overleed. Dat heeft de Zweedse nationale omroep en opdrachtgever SVT gisteren bekendgemaakt. Mankell is gehuwd met Eva Bergman, dochter van de in 2007 overleden regisseur. Mankell vergaarde wereldroem met zijn boeken over politiecommissaris Wallander, die ook verfilmd zijn. Het drama over het leven van Ingmar Bergman, een van de belangrijkste Europese cineasten uit de vorige eeuw, zal vier uur duren, telkens afleveringen van een uur. SVT gaat de televisieserie opnemen in 2011 en in 2012 uitzenden. (DL)

Matthijs van Boxsel giet domheid in zakbijbeltje

Van de domheid je broodwinning maken, het is een staaltje slimmigheid waar Matthijs van Boxsel al sinds 1986 het patent op heeft. In zijn intussen meerdelige en hoogst amusante Encyclopedie van de Domheid betrapte hij onverbiddelijk elke uiting van domheid, die hij als motor van onze beschaving ziet. Voor de niet al te snuggeren onder ons recapituleert Matthijs van Boxsel in een klein zakbijbeltje zijn verzamelde domheidskennis.

Domheid voor beginners inventariseert in kort bestek de diverse verschijningsvormen. “Domheid is een taboe. Niet voor niets lachen wij de domheid van de ander uit en proberen wij onze eigen domheid met alle macht te verhullen.” Zijn devies is: "Geen mens is intelligent genoeg om zijn eigen domheid te begrijpen. En als u dan toch faalt, faal dan op het hoogst mogelijke niveau. Maak van domheid ook uw sterkste kant!" De volgende stap van Van Boxsels steeds verder uitdijende project is De Topografie van de Domheid, waarin alle steden en provincies zijn verzameld die spreekwoordelijk bekend staan als dom (met landkaart). Ook zijn er delen in voorbereiding over domheid en handel, domheid en seks en domheid en kunst. (DL)

Papierman(d) - aflevering 79

Vriesvakversie van de vertrouwde kruimelige berichtenrubriek:

°°De briefwisseling tussen Thomas Bernhard (foto) en uitgever Siegfried Unseld is verschenen. Turbulent, zie Der Standard.

°°The Waste Land van T.S. Eliot in een toneelversie in Londen, zie BBC News.

°°Archief van WOI-dichter Siegfried Sassoon is afgeleverd in Cambridge University Library, zie eveneens BBC.

°°Très amusant: iedereen vindt vast wel iets van zijn gading in The Weird Book Room van Abebooks.

°°Uitgevers over de boeken die ze wilden uitgeven en boeken waarvan ze hoopten dat ze het beter hadden gedaan, zie The Guardian.

°°Best and worst of times: a decade in books, eveneens bij The Guardian.

°°Toppers van boekjaar 2009 bij VPRO Boeken. En de beste boeken volgens de NRC-recensenten.

°°Joost Zwagerman in NRC over Het raadsel van het licht, de kunstessays van Cees Nooteboom: Zie, de wereld kijkt naar jou.

°°Eppo van Nispen wordt de nieuwe directeur van het CPNB in opvolging van Henk Kraima, zie de Volkskrant. Zie deze De papieren man-column van begin november, in de Feuilles Virtuelles van DW B, over Eppo's hippe bibgedrag in Delft: 'De bibliothecaris die niet leest van een bibliotheek zonder boeken'. Sinds 2005 is hij bestuurder/directeur van de Stichting DOK in Delft, een fusiestichting "die zich bezig houdt met het uitlenen van kunst, boeken en andere media."

°°Een boekhandelloze middelgrote stad in de VS: 'The bookstore-less streets of Laredo' in the LA Times.

°°Het nieuwe nummer van McSweeney's San Francisco Panorama, in de vorm van een 'one-time only, Sunday-edition-sized newspaper' is meteen uitverkocht.

°°The Girl With the Dragon Tattoo van Stieg Larsson, nu ook goed op weg om een Hollywoodfilm te worden, zie The Telegraph.

°°Tegenwind én vrees voor monopolisering door Google Books blijft toenemen, zie Reuters.

°°De Franse dichter en radio- en televisiefiguur uit de jaren zestig Jean-Pierre Rosnay is op 83-jarige leeftijd overleden.

°°'Lezen als retraite: het steeds maar doorlezende brein heeft ook wel eens rust nodig', in Trouw.

°°De formule om de 'literaire fingerprint' van auteurs te detecteren ontsluierd? Jawel, althans volgens de New Journal of Physics.

°°De Nederlandse journalist en dichter Ruud Linssen gaat zijn eigen bloed aanwenden voor een boek. Praktische toepassing van een Komrij-titel Met het bloed dat drukinkt heet? Zie deredactie.be

°°De Persgroep, eigenaar van NRC Handelsblad en nrc.next, heeft voor de verkoop van de NRC-titels gekozen voor televisiezender Het Gesprek en investeringsmaatschappij Egeria, zie hier. De redactie van NRC-Handelsblad stemt in met verkoop, zie dit bericht. De tweede bieder op NRC Media, een combinatie van Veronica Holding en uitgeefconcern Corelio (uitgever van De Standaard), is afgevallen.

°°Het tijdschrift Verz!n van Creatief Schrijven is grondig opgeschoond. (DL)

Ivo Victoria laat lezer zelf bepalen hoeveel hij betaalt voor zijn e-book

De Vlaamse auteur Ivo Victoria, die successen boekte met zijn fel gehypete debuut Hoe ik nimmer de Ronde van Frankrijk voor min-twaalfjarigen won (en dat het me spijt), biedt zijn roman vrij als download aan. De lezer bepaalt vervolgens zelf hoe diep hij in de geldbuidel tast. "Ivo Victoria doet een Radioheadje", klinkt het op zijn website.

Van Hoe ik nimmer de Ronde van Frankrijk voor min-twaalfjarigen won (en dat het me spijt) werden tot op heden 10.000 exemplaren in boekvorm verkocht. Van een e-boekbestseller belanden nu meestal slechts 500 tot 1.000 exemplaren in de digitale winkelkar. Victoria denkt met de download zonder beveiligingssysteem een nog groter publiek te verlokken en rekent uiteraard op extra verkoop: "Koop mijn boek, geniet ervan en we zullen je het niet moeilijk maken met softwarebeperkingen. Ik geloof niet dat dit zal leiden tot massale kopieën, ik denk wel dat het ervoor zal zorgen dat meer mensen in contact komen met mijn werk en dat het uiteindelijk ook – in fysieke en/of digitale vorm – zal leiden tot meer verkoop, juist omdát het werk en het enthousiasme daarover zo makkelijk te delen valt in de digitale vorm."
Victoria, die ook actief is in de muziekindustrie, zegt dat ook het boekenvak op de nieuwe technologische ontwikkelingen moet anticiperen. Het idee lijkt hij te halen bij Radiohead, dat iets gelijkaardigs deed met zijn laatste cd. "Ik doe dit omdat ik denk dat alleen het anticiperen op en meedenken over een evolutie onvermijdelijk is, ervoor kan zorgen dat je er niet aan ten onder gaat." Hij vermoedt niet dat zijn lezers nu massaal zijn roman gratis zullen downloaden: "Ik denk dat de meeste mensen wel begrijpen dat een boek niet gratis is. Mensen stelen niet voor de lol, ze zijn best bereid een redelijke prijs te betalen. Wat die prijs is, zullen we zien." Victoria noteert wel: "Het kostte me best wat moeite om mijn uitgever (Ambo-Anthos) daarvan te overtuigen."

Het eBook is beschikbaar via www.eBook.nl. Bij aanschaf bepaalt de klant de prijs. Het eBook wordt gedownload in het standaard formaat ePub. Dit bestand is voorzien van een watermerk. (DL)

Stoffelijke resten van Federico Garcia Lorca blijven spoorloos

Het mysterie omtrent het graf van de Spaanse dichter Federico Garcia Lorca (1898-1936) blijft intact. Na 51 dagen opgravingen op de Alfacarsite (foto) nabij de Andalusische stad Grenada, waar de resten van de dichter zich zouden bevinden in een massagraf, is uiteindelijk niets aangetroffen, melden de internationale persagentschappen. Diverse getuigen hadden het park in Alfacar aangewezen als de plaats waar onder een olijfboom mogelijk de stoffelijke resten van de Spaanse dichter zouden rusten. García Lorca werd op 19 augustus 1936 vermoord door falangisten, en werd wellicht in een massagraf gedumpt samen met minstens drie andere personen waaronder twee anarchisten en een schoolmeester. Dat gebeurde bij de aanvang van de Spaanse Burgeroorlog. Dat het graf nu toch geopend zou worden, is het gevolg van een lange juridische slijtageslag. Uiteindelijk stemden zes familieleden van García Lorca na lang verzet uiteindelijk toch in met de opgraving. De voorwaarde is wel dat de media op afstand worden gehouden, iets wat kennelijk niet echt gelukt is.

De opgravingen met behulp van een georadar gebeurden op verschillende plaatsen in het park. Volgens El Pais staat het nochtans buiten kijf dat Lorca op deze plaats is gefusilleerd. In 1966 toonde Manuel Castillo, de man die destijds gedwongen werd de gefusilleerden te begraven, de plaats aan de Ierse Lorca-biograaf Ian Gibson. Wetenschappers troffen putjes aan nabij de rots waar Lorca zou begraven zijn. Die werden waarschijnlijk door kogelinslagen veroorzaakt. Later werd het terrein omgedoopt tot het Parque García Lorca en kwam er een gedenksteen. El Pais zegt dat er nu inderdaad slechts twee hypotheses overblijven. "Lorca is daadwerkelijk daar vermoord, maar zijn resten zijn naar elders overgebracht of Lorca is elders gefusilleerd." Zie NRC en onze talloze vorige berichten over de affaire. (DL)

Saskia De Coster trekt naar onherbergzame Winnipeg

De Vlaamse schrijfster Saskia De Coster trekt in februari 2010 voor een maand als writer in residence naar de onherbergzame cultuurkolonie Winnipeg in Canada. Dat kadert in een samenwerking tussen de Coster, de Beursschouwburg en deBuren. De tekst die zij over haar verblijf in dit barre oord schrijft, draagt zij voor op 3 maart 2010 in de Beursschouwburg. Die dag vindt in de Beursschouwburg namelijk de finissage plaats van de tentoonstelling I wasn't born yesterday, deary van fotografe en beeldend kunstenaar Michèle Matyn. Zij ging De Coster voor als tijdelijk resident van Winnipeg. Haar tentoonstelling opent op 5 januari 2010. Intussen haalde Decosters recente roman Dit is van mij een vierde druk. (DL)

Boekbeeld organiseert wintereditie van Gentse kunstboekenmarkt

Dit weekend organiseert de Gentse vzw Boekbeeld, bekend van de voorjaarsboekenmarkt aan het Gentse SMAK, de tweede wintereditie van zijn telkens goed gestoffeerde tweedehands en antiquarische boekenbeurs. Die vindt plaats op zaterdag 19 en zondag 20 december (10 tot 17 uur) in het Nemrodhuis (foto) aan de Willem de Beersteeg, vlakbij het Museum voor Industriële Archeologie en Textiel. Daarbij wordt bijzondere aandacht geschonken aan het kunstboek en antiquarische boeken i.v.m. kunst, architectuur, fotografie, literatuur, poëzie, reizen enz. Verder is er een tentoonstelling met wenskaarten van kunstenaars als Raveel, Delvaux, Philippe Vandenberg, Jef Geeraerts, Luc Peire, Jan Burssens en zelfs jazzmusicus Toots Thielemans.

Verder is er in Gent ook het Boekenfestijn, dat tot zondag 20 december Flanders Expo inpalmt. Zoals steeds vallen er veel actuele, licht beschadigde boeken of uitgeversrestanten van allerlei pluimage te rapen, tegen uiteenlopende kortingprijzen. Het Boekenfestijn is doorheen het jaar ook in andere grote Vlaamse en Nederlandse steden aanwezig. (DL)

Google moet 300.000 euro boete betalen aan Franse uitgeversgroep

Een Parijse hoge rechtbank heeft de Amerikaanse zoekgigant Google veroordeeld tot een boete van 300.000 euro, zo meldt Le Nouvel Observateur. Google had boeken van de Franse uitgeversgroep La Martinière online gezet zonder daarvoor aan de uitgever de toestemming te vragen, in het kader van het Google Booksproject. Het ging om boeken die zich in Franse bibliotheken bevonden. Google is ook veroordeeld tot een symbolische euro aan het Syndicat de l'édition (SNE) en aan de Société des gens de lettres (SGDL). La Martinière had een schadevergoeding van 15 miljoen euro gevorderd.

Google had de bevoegdheid van het Franse gerecht inzake het dossier in vraag gesteld en wees op het recht op informatie van de gebruikers. Maar daar had de Parijse rechtbank geen oren naar. Ze oordeelde dat het dossier geheel binnen haar bevoegdheid viel en vond dat Google de auteursrechten niet had gerespecteerd, doordat ze gedeelten uit boeken integraal online toegankelijk had gemaakt zonder toestemming te vragen van de rechthebbenden. Naast de boete moet Google 10.000 euro extra betalen per dag dat de boeken, of fragmenten van de boeken online blijven. Het heeft een maand om de zaak recht te trekken en de toegang tot de boeken af te sluiten. De beslissing van de rechter heeft verstrekkende gevolgen, want het Amerikaanse bedrijf kreeg het verbod om ook in de toekomst nog Franse boeken te digitaliseren.

Google staat op zijn achterste poten. Voor de advocaat van Google Alexandra Neri betekent de beslissing "geen stap vooruit voor de auteursrechten, integendeel, het betekent twee passen achteruit voor de toegang van internetgebruikers tot het Franse en mondiale literaire patrimonium. Daardoor bengelt Frankrijk aan de staart van het internetpeloton." Google gaat in beroep tegen de beslissing.

Ook in Italië kampt Google dezer dagen met juridische disputen inzake auteursrechtenproblemen, zie hier. (DL)

Aantal Vlaamse literaire tijdschriften verder uitgedund

Het Vlaams Fonds voor de Letteren (VFL) heeft deze week beslist over de subsidietoekenningen aan de literaire tijdschriften. Nog zeven tijdschriften ontvangen een subsidie, want ook Het trage vuur (tijdschrift voor Chinese literatuur, cover) en Met Andere Zinnen geven er, na Revolver, volgend jaar de brui aan. CeLT vzw (Vereniging van de Culturele en Literaire Tijdschriften uit Vlaanderen) ontvangt als vereniging van de literaire en culturele tijdschriften eveneens een subsidie voor de promotie en distributie van de tijdschriften. De bedragen zijn als volgt verdeeld:
DW B: 67.000 euro, nY: 54.500 euro, De Brakke Hond: 20.000 euro, Zacht Lawijd: 25.000 euro, Deus ex Machina: 23.000 euro, Spiegel der Letteren: 18.000 euro, De Leeswelp: 15.000 euro. (dat vorig jaar geen subsidie kreeg). CeLT ontvangt 29.500 euro.

"De Adviescommissie tijdschriften betreurt het stopzetten van drie literaire tijdschriften op initiatief van de redacties", zo luidt het in een persbericht. "Dat de hoofdreden voor het stopzetten van Revolver de toegenomen administratieve last is, vindt de commissie extra spijtig". De nieuwe fiscale regeling voor auteursrechten, die de financiële vergoedingen regelt voor schrijvers die bijvoorbeeld bijdragen leveren voor literaire tijdschriften, heeft een serieuze schaduwzijde doordat zij de tijdschriftenredacties met een grotere administratieve last opzadelt. "Vooral de tijdschriften die geregeld werken met auteurs die in het buitenland gevestigd zijn, kreunen onder het toegenomen papierwerk."

De vzw CeLT klaagde deze situatie onlangs al aan naar aanleiding van het stopzetten van het literaire tijdschrift Revolver. Revolver wees in een toelichting bij deze beslissing op de sterk gegroeide administratieve last, die de redactionele werking van het blad onder druk zet. De Adviescommissie tijdschriften van het VFL betreurt het einde van Revolver. "Het blad blonk uit in gedegen essayistiek over auteurs uit binnen- en buitenland en vertalingen van hedendaagse poëzie."
De Adviescommissie tijdschriften roept de Federale Overheidsdienst Financiën op "om de situatie voor literaire tijdschriften te onderzoeken en na te gaan of het mogelijk is om de voordelen voor de auteurs niet ten koste te doen gaan van de redactiewerking van de tijdschriften." Opvallend is de hoge subsidie voor nY, het blad dat een samenvloeisel is van de redacties van freespace Nieuw Zuid en Yang.

Het tijdschrift Kluger Hans ontving in 2009 voor een eerste keer een startsubsidie (voor vier nummers). Aangezien dit tijdschrift op de subsidiedeadline voor 2010 nog maar twee nieuwe nummers gerealiseerd had, werd aan dit tijdschrift uitstel verleend voor het aanvragen van subsidie. Dat kan het doen op 1 maart 2010. Gierik/NVT werkt al een tijdje verder zonder subsidie.

Het algemene tijdschriftenbudget van het VFL is van 285.000 euro gedaald naar 222.500 euro. Maar toch krijgen alle gehonoreerde tijdschriften meer geld, met uitzondering van De Brakke Hond. Ook CELT moet het 1.500 euro minder stellen.

De Adviescommissie literaire tijdschriften bestaat uit Katrien Jacobs, (Studie- en documentatiecentrum Hugo Claus), Alexander Roose (doctorassistent bij de vakgroep Frans van de Universiteit Gent), Tom Sintobin (postdoctoraal onderzoeker Radboud Universiteit te Nijmegen), Jan Stuyck (wetenschappelijk medewerker AMVC-Letterenhuis en eindredacteur van Zuurvrij en redacteur van Zacht Lawijd), en Sven Vitse, docent moderne Nederlandse letterkunde aan de Universiteit Utrecht. (DL)

Britse website 'Spoken Ink' wil iTunes van het kortverhaal worden

Beleven de klassieke negentiende-eeuwse kortverhalen van Guy de Maupassant, Aleksandr Poesjkin en Nikolaj Gogol een revival via de iPod? Als het afhangt van de initiatiefnemers achter de Britse website Spoken Ink zal dat niet lang meer duren. De site biedt sinds kort honderden short stories aan in audioformaat en wil daarmee het kortverhaal een nieuwe adem geven. Maar niet alleen verhalen van overleden Franse, Engelse en Russische auteurs als Roald Dahl en D.H. Lawrence zijn er te rapen. Ook hedendaagse grootheden zoals Haruki Murakami, Ian McEwan, Margaret Atwood en Julian Barnes zijn vertegenwoordigd. Volgens The New York Times betekent de site “een eerste stap naar de ‘iTunesization’ van het kortverhaal”.

Schrijver Edmund Caldecott en zakenpartner-acteur Constantine Gregory zijn achttien maanden bezig geweest met het opzetten van Spoken Ink en wisten daarbij de steun los te weken van talloze uitgevers, schrijvers en acteurs. Ze willen niet enkel grote of gevestigde namen serveren maar ook kortverhalen van jongere, aankomende auteurs. Voorop staat “de liefde voor het kortverhaal”. “Het kortverhaal is gestroomlijnd en snel als een poema, even charmant als je oma en – soms – sexyer dan Eva Green”, aldus de makers van Spoken Ink. “Het kortverhaal heeft alles om de belangrijkste literaire kunstvorm van de eenentwintigste eeuw te worden. Daarom wilden ze, inspelend op het succes van het luisterboek, de verhalen een hedendaags audioformaat geven. Voor het voorlezen van de audioverhalen deed Spoken Ink een beroep op vooraanstaande Britse auteurs zoals Timothy West en Prunella Scales. De teksten zijn beschikbaar in mp3-formaat en kosten 49 pence of 1,99 pond, afhankelijk van de lengte. Hoeveel een auteur ontvangt per gedownload verhaal maken ze niet bekend.
Eerder deze maand raakte bekend dat het prestigieuze tijdschrift The Atlantic specifiek experimenteert met het aanbieden van kortverhalen voor de Kindle e-reader. Dat al die initiatieven inspelen op onze kortere attention span willen de makers van Spoken Ink niet geweten hebben. In onze contreien bood het Vlaams-Nederlands huis deBuren de voorbije jaren honderd downloadbare nieuwe luisterverhalen aan van Nederlandstalige auteurs, via zijn succesvolle serie Radioboeken. De auteurs lazen ze daarvoor zelf in. (DL)

Neerlandicus J.A. Dautzenberg (64) overleden

In zijn woonplaats Nijmegen overleed op 64-jarige leeftijd de neerlandicus Jo Dautzenberg, zo raakte deze week bekend. Hij was als literair medewerker lange tijd verbonden aan de Volkskrant. Hij debuteerde eind jaren zeventig als literatuurcriticus in deze krant. Meer dan twintig jaar lang leverde hij stukken af over diverse genres, waaronder Nederlandse literatuur, light verse, detectives, horror en sciencefiction.
In 1989 publiceerde Dautzenberg Nederlandse literatuur, een leerboek voor havo en vwo dat diverse herdrukken beleefde. Dautzenberg was van 1974 tot zijn afscheid in 2006 werkzaam als leraar Nederlands aan het Canisius College in Nijmegen. Dautzenberg publiceerde ook een boek over Het stenen bruidsbed van Harry Mulisch, De sleutel in de kast (1989).

Zie meer over Dautzenberg bij het Literatuurlog ("Nederlandse literatuur heet dat ouderwetse, kennisgerichte schoolboek en het is een prachtig en helder geschreven overzicht van de Nederlandse literatuur, rijk geïllustreerd", zegt Peppelenbos) en dit interview in Trouw over literatuuronderwijs. (DL)

Letterkundig Museum heropent in maart met twee nieuwe vaste tentoonstellingen

Na een grondige verbouwing van 1,5 jaar opent het Letterkundig Museum in Den Haag op 5 maart 2010 opnieuw de deuren, zo heeft het instituut vandaag bekendgemaakt. De instelling, die de grootste en belangrijkste collectie van handschriften en brieven van Nederlandse schrijvers bezit, zet zijn heropening luister bij met twee nieuwe vaste tentoonstellingen.
Op de tentoonstelling Het Pantheon. 100 schrijvers - 1000 jaar literatuur zijn voor het eerst Nederlandse en Vlaamse schrijvers vanaf de middeleeuwen tot heden te bewonderen. "Aan de hand van honderd auteurs komt de literatuur van de afgelopen tien eeuwen tot leven'', aldus het Letterkundig Museum.
De tweede vaste tentoonstelling is De Nationale Schrijversgalerij. Alfabetisch op schrijversnaam zijn meer dan vijfhonderd portretten te zien, van Kader Abdolah tot Joost Zwagerman en van Louis Couperus tot Anna Enquist. De site Boekendingen berichtte gisteren al over de op til zijnde heropening en detecteerde die via de voorjaarsaanbieding van de Bezige Bij. Zij maken een catalogus van de collectie schrijversportretten die het Letterkundig Museum zal tonen in de nieuwe portrettengalerij, zie hier. (DL)

Hugo Claus krijgt komend voorjaar hommage in Oostende

De stad Oostende gaat komend voorjaar een hommage ter ere van de op 19 maart 2008 overleden Hugo Claus op het getouw zetten. Het kunstencentrum Vrijstaat O. doet dat op vraag van Veerle De Wit en Robbert Ammerlaan, de uitgever van Hugo Claus' oeuvre bij De Bezige Bij. Het evenement vindt plaats op vrijdag 2 en zaterdag 3 april 2010.

Oostende speelde een tijdlang een vooraanstaande rol in Claus' werk. Hij liep er school, ontmoette er zijn eerste vrouw, Elly Overzier en woonde een tijdlang in het Hôtel de Londres. Zijn roman De verwondering (1962) voltrok zich vrijwel helemaal in Oostende.

Het kernstuk van het evenement moet een Hugo Clauslezing worden, die tweejaarlijks zou moeten plaatsvinden. Daarvoor is in eerste instantie de Duitse Nobelprijswinnaar Günter Grass via diverse kanalen benaderd.

Op 3 april opent een Claustentoonstelling in het Ensorhuis, de woonst van de schilder met wie de schrijver veel affiniteiten had. Er zullen memorabilia, tekeningetjes, curiosa, geschriften en postkaarten worden getoond. Diezelfde dag wordt op markante plekken in de Oostendse binnenstad voorgelezen uit De verwondering. Medewerking wordt gezocht van Josse De Pauw, Erwin Mortier, Tom Lanoye en Viviane De Muynck, op het strand volgt 's avonds een poëtisch in memoriam. (foto: Claus met Elly Overzier)

Gent gaat gebouwen oude stadsbibliotheek verkopen

De stad Gent gaat binnen twee jaar het oude stadsbibliotheekgebouw aan de Ottogracht/Beverhoutplein verkopen. Dat bleek tijdens het vragenuurtje in de Gentse gemeenteraad. “Het gebouw staat voor een deel leeg en staat er momenteel niet zo fraai bij”, verduidelijkte schepen Christophe Peeters (Open Vld) van Facility Management in De Morgen. “Voor een stuk wordt het gebruikt als opslagplaats van het MIAT, het museum voor industriële archeologie. Maar wanneer alle Gentse museumdepots zijn samengebracht in een erfgoeddepot, dat tegen 2012 op een terrein aan de Wiedouwkaai/Kapiteinstraat moet komen, kunnen we het gebouw verkopen.” Peeters wijst erop dat niet het hele gebouw onder de stad Gent valt. “De kapel is eigendom van het gemeenschapsonderwijs.” Een deel wordt ook ingenomen door het Koninklijk Athenaeum. “Het gebouw zou door de kopers zekers aangewend kunnen worden als woonproject”, vermoedt Peeters, die geen culturele bestemming ziet voor de oude stadsbibliotheek, dat een geklasseerd monument is. De schrijver Johan Daisne was tussen 1945 en 1977 de Gentse hoofdbibliothecaris in het gebouw. De Gentse Stadsbibliotheek verhuisde daarna naar de Kouter om later aan het Zuid terecht te komen. Tegen 2014 zou ze als hypermoderne ‘bibliotheek van de 21ste eeuw’ geïntegreerd moeten worden in de prestigieuze nieuwe Waalse Krooksite. (DL - foto collectie Universiteitsbibliotheek Gent)

Connie Palmen op de barricade voor het 'edele' en 'verhevene' van literatuur

De essayreeks ‘Over de roman’ biedt Nederlandse en Vlaamse schrijvers de kans om hun visie neer te zetten over de actualiteit van de roman als kunstvorm. De bedoeling van de reeks is "het prestige en de positie van de roman te bevorderen in de multimediale en multiculturele samenleving". Eerder schreef A.F.Th. van der Heijden het openingsessay Kruis en kraai. De romankunst na James Joyce.

In het tweede zojuist verschenen deel Het geluk van de eenzaamheid (Athenaeum/Polak en Van Gennep) onderneemt Connie Palmen een literair-filosofische queeste naar de waarde van literatuur, die ze als ‘edel en verheven’ omschrijft. Het bij momenten felle boekje is een pleidooi voor “het solitaire” en “het elitaire”, en een ode aan het belang van fictie. Maar vooral is het bedoeld “als verzet tegen een toenemend populisme”: “de heersende tirannie van de middelmaat” en “de dictatuur van de consumentenmarkt”, die leidt tot “een vulgaire minachting voor het uitzonderlijke.”

Het geschrift doet veel stof opwaaien, te meer Palmen ook in interviews haar visie uitdraagt en onder meer Thomas Vaessens (De revanche van de roman) op de slof neemt. In NRC zei ze bijvoorbeeld: "Originaliteit maakt het verschil uit tussen literatuur en pulp, tussen kunst en kitsch" en: "Ik denk niet eens dat Kluun zo’n slecht boek heeft geschreven, het heeft alleen niets met literatuur te maken.” Zie ook de reactie van Stine Jensen in NRC Boeken: 'Komt een vrouw mij teleurstellen.': "Palmens inzet is niet om Bildung bij alle lezers te bereiken, noch om werkelijk met ze in gesprek te gaan. Ze wenst de hoge cultuur voor zichzelf en de haren te houden – haar ‘geluk van de eenzaamheid’ is een ivoren toren, waar zij zich kan afzonderen van ‘het volk’." En deze recensie in Het Parool en het interview in het VPRO-programma De Avonden. (DL)

Bibliotheekboek na 99 jaar teruggebracht

Of het werkt aanstekelijk, of er is een curieus opbod aan de gang inzake het retourneren van geleende bibliotheekwaren. Nu is na bijna honderd jaar een bibliotheekboek teruggebracht naar de openbare bibliotheek van New Bedford, Massachusetts, zo meldt Yahoo. Het boek, een exemplaar van Facts I Ought to Know about the Government of My Country, had ingeleverd moeten worden op 10 mei 1910. Het werd teruggebracht door Stanley Dudek, die het tegenkwam toen hij de spullen van zijn tien jaar geleden overleden moeder aan het opruimen was. In 1910 was de boete voor het te laat inleveren van een boek een penny per dag, waardoor de totale boete inmiddels was opgelopen tot ruim 360 dollar. Maar Dudek hoeft de boete niet te betalen en de bibliotheek gaat het boek tentoonstellen als onderdeel van zijn bijzondere collectie.
Verhalen van min of meer te laat teruggebrachte bibliotheekboeken duiken regelmatig op. In augustus werd in Groot-Brittannië een boek teruggebracht na 70 jaar (zie ons vorige bericht). In november kreeg een Amerikaanse bibliothecaresse twee boeken terug na een uitleenbeurt van 51 jaar. De boeken zaten bovendien in een envelop met een cheque van 1000 dollar (zie De Telegraaf). Ook in Finland zijn er rechtschapen lezers. Daar werd een boek ook na een slordige eeuw geretourneerd. (HC)