dinsdag 10 november 2009

Erwin Mortier en Christiaan Weijts zijn de topfavorieten voor AKO Literatuurprijs

Vanavond omstreeks 22 uur maakt juryvoorzitter Guy Verhofstadt in het tv-programma NOVA op Nederland 3 bekend wie de 50.000 euro van de begeerde AKO Literatuurprijs mee naar huis mag nemen. Erwin Mortier is met Godenslaap de enige Vlaming én uitgesproken favoriet op de shortlist, die grosso modo drie favorieten en drie buitenbeentjes telt. Hoog tijd voor een prognose.
Het is een vaak gehoorde boutade: de waarde van een literaire prijs kun je aflezen aan de grandeur van zijn palmares. Zo bekeken zit de in 1986 opgerichte AKO Literatuurprijs op rozen. Het kruim van de Nederlandse literatuur mocht hem al opstrijken, met voormalige winnaars als Arnon Grunberg, Jeroen Brouwers, A.F.Th. Van der Heijden, Herman Franke, J. Bernlef, P.F. Thomése, Geerten Meijsing of vorig jaar zijn zusje Doeschka voor Over de liefde. Maar niet altijd kon de keuze van de jury een voltreffer heten. Menigeen fronste de wenkbrauwen toen Hans Münstermann (in 2006) of Brigitte Raskin (met Het Koekoeksjong in 1989) werd bekroond. Raskin is twintig jaar later nog steeds de enige Vlaming op de erelijst van de AKO Literatuurprijs, die zowel fictie als non-fictie in aanmerking neemt.

Dit jaar kwam de evenredig Vlaams en Nederlandse samengestelde jury onder het commando van ex-premier Guy Verhofstadt tot een shortlist die het de koffiedikkijkers onder ons niet makkelijk maakt. Drie onverwachte namen (Joris van Casteren, Carolina Trujillo en Joke van Leeuwen) kregen het gezelschap van kleppers als Tommy Wieringa (Caesarion), Christiaan Weijts (Via Cappello 23) en de enige resterende Vlaming Erwin Mortier (Godenslaap). Alom verwachte namen als Herman Koch (Het diner), Libris Literatuurprijswinnaar Dimitri Verhulst (Godverdomse dagen op een godverdomse bol) en prijzenkaper Arnon Grunberg vielen af, terwijl ook Cees Nooteboom en Bernlef nul op het rekest kregen. Aan Vlaamse kant haalden de spraakmakende romans van Elvis Peeters, Jan Van Loy en Bart Koubaa zelfs niet eens de longlist, waar weliswaar wel zes Vlamingen op stonden.
Op de zeskoppige AKO-shortlist overleefde uiteindelijk maar één non-fictieboek. In Lelystad borstelt Joris van Casteren, die zijn strepen verdiende met scherpe, semi-literaire reportages, een niet al te fraai portret van zijn geboortestad Lelystad. Volgens de jury “een onbevangen afrekening met een jeugd”, “subliem geschreven” en “droogkomisch”. Toch lijken de kansen van Van Casteren niet groot. Nog maar twee maal in de AKO-geschiedenis kon een non-fictieboek met de hoogste eer gaan lopen, de laatste keer in 2003 met Dik van der Meulen en zijn Multatuli-biografie.
Twee volslagen verrassingen bereidde de jury met de keuze voor de Antwerpse stadsdichteres Joke van Leeuwen en de Nederlands-Urugayaanse Carolina Trujillo. Van Leeuwens roman Alles nieuw is een slim gecomponeerd, licht weemoedig en poëtisch boek over een bejaarde hospita en een inwonende kunstenares, maar ontegensprekelijk een maatje te klein voor AKO-winst. Hetzelfde geldt voor Trujillo’s De terugkeer van Lupe Garcia, een felle en indringende, maar ook humorrijke roman over de kinderen van Zuid-Amerikaanse revolutionairen die worstelen met het hun door de dictatuur aangedane onrecht. Trujillo werd door haar nominatie niet onterecht uit de anonimiteit getild, maar een AKO-prijs zou erg gevleid zijn.
Het lijdt geen twijfel dat het ultieme scheidsgericht van de jury zich vooral zal toespitsen op Christiaan Weijts’ Via Cappello 23 en Erwin Mortiers Godenslaap. Weijts, die de Gouden Uil al op een haar na misliep en door een misverstand zijn boek niet zag ingezonden voor de Libris, schreef met Via Cappello 23 een boek dat alle capaciteiten heeft voor een welverdiende AKO. Lust, voyeurisme en kunst maken fatale pirouettes in een flitsende roman die de tijdgeest scherpzinnig bij de hoornen pakt. Daartegenover staat Godenslaap, het magnum opus van Erwin Mortier, dat het enige uitroepteken in het juryverslag meekrijgt: “Eindelijk een grote roman over de Grote Oorlog in de Nederlandstalige letteren!” Nadat Mortiers beroezend geschreven en alom bejubelde levensinventaris van de stokoude Helena Lafont flagrant genegeerd werd door de jury’s van zowel Gouden Uil als de Libris Literatuurprijs, kan er een glorieus eerherstel komen met de AKO. Zijn juryvoorzitter Guy Verhofstadt en Knack-jurylid Frank Hellemans trouwens allebei niet zwaar geporteerd voor Mortier?
Vrij Nederland was dan weer bikkelhard over de jurykeuze voor Mortier én Weijts: “En deze figuren durven zichzelf beroepsrecenten noemen? Al met al is het alsof de AKO-jury elke keuze voor authenticiteit heeft willen compenseren met een nominatie voor gestileerde bullshit.” Mortiers roman werd er door Dries Muus met het schuim op de lippen zelfs “een uit de hand gelopen semantische kwestie” genoemd. Arjan Peters zag in de Volkskrant dan weer de uitgesproken grootste kans voor Mortier. Tja. Als de jury de knoop maar niet kan doorhakken, biedt er zich wél een valabel alternatief aan. Tommy Wieringa kan morgenavond de lachende derde worden met Caesarion. Niemand zou ongelukkig zijn met zijn bekroning, want Caesarion is een ambitieuze roman, waarin hij gedurfde nieuwe wegen verkent en pertinente kwesties als schoonheid en vergankelijkheid inbedt in een verhaal over een ongewone moeder-zoonband. Men mag immers nooit vergeten dat jury’s ‘compromismachines’ zijn, zoals ervaringsdeskundige Rob Schouten ooit spits opmerkte. Zie ook onze eerdere berichten over de AKO. (Dirk Leyman)

Labels: ,

0 Comments:

Een reactie plaatsen

Links to this post:

Een link maken

<< Home