donderdag 4 december 2008

Jonathan Littells 'Les bienveillantes' in indrukwekkende Nederlandse vertaling

Over weinig boeken is de laatste jaren zoveel inkt gevloeid als over Jonathan Littells Les bienveillantes, dat onlangs als De welwillenden in een langverbeide Nederlandse vertaling is verschenen bij De Arbeiderspers. De ruim 800 pagina’s tellende pil van de Amerikaans-Franse auteur (in het Nederlands 962 pagina's) deed in 2006 Frankrijk en vervolgens ook heel literair Europa op zijn grondvesten daveren. Hoe durfde iemand het aan om met zoveel zin voor morbide detail de nazigruwelen vanuit het perspectief van de dader, meer bepaald door de ogen van SS-Oberstürmbanhführer Max Aue, te bekijken? Zijn hoofdpersonage wist na zijn beulswerk als “functionaris van de dood” aan het Oostfront én Holocaustmedeplichtige, de dans te ontsnappen en kon zich als respectabel burger verschansen als directeur van een kantfabriek in het Noord-Frankrijk. Daar besluit Aue dan toch “om alles eens helder te ordenen” en te putten uit zijn “herinneringenfabriek”. Aue spreekt de lezer voortdurend rechtstreeks aan: “Wat ikzelf nu op papier zet, zal misschien ook wel rommelig en beroerd geschreven zijn, maar ik zal er alles aan doen om duidelijk te blijven; ik kan u garanderen dat er in ieder geval geen greintje wroeging in zal doorklinken. Ik heb nergens spijt van: ik deed mijn werk, meer niet.”
Heftige reacties waren Littells deel, maar hij kreeg blindelings de twee Franse literaire topprijzen als de Grand Prix de l’Académie française en de Prix Goncourt toegekend, terwijl intussen liefst één miljoen exemplaren van het boek zijn verkocht. “Als een jojo voelt de lezer zich in Les bienveillantes op en neer rollen, weifelend tussen ruwe afschuw, rationele ontleedlust en occasionele empathie”, schreef De Morgen (25/10/06), waarin ook sprake was van “een helletocht, een beklemmende reis naar de duisterste krochten van de menselijke ziel”. Er ontspon zich na verschijnen op slag een hevige discussie over het historische waarheidsgehalte van het boek. In ieder geval had Littell zich als een bezetene gedocumenteerd en zelfs Holocaustarchieven bezocht. Hoe briljant sommige passages ook waren, nogal wat lezers knapten af op de ellenlange, boulemische beschrijvingen die linea recta uit de geschiedenisboeken leken te komen. Nu kan ook de Nederlandse lezer De welwillenden beoordelen en verstouwen in een bijzonder meticuleuze en met veel beroepsernst opgevatte vertaling door Jeanne Holierhoek en Janneke van der Meulen, die ook uitstekend omkaderd is. Holierhoek zei in NRC dat de vertaling haar blijft achtervolgen en dat ze “nu af en toe nog de neiging heeft om in tranen uit te barsten als er over het boek werd gesproken.”
Hierbij een aantal links naar artikelen en documenten die naar aanleiding van de Nederlandse vertaling van het boek online verschenen (zie ook onze talloze eerdere DPM-berichten over Littell, via deze link)
**Een uitgebreid telefonisch interview van Pieter Steinz met Jonathan Littell in NRC-Handelsblad ('Eerst de feiten, dan de fictie'), een gesprek van Sebastiaan Kort met de vertaalsters Holierhoek en van der Meulen ("We zijn blij dat Littell het Nederlands niet machtig is") en de recensie uit 2006 van Margot Dijkgraaf.
**In de uitzending Knetterende Letteren werd van gedachten gewisseld over De welwillenden door vertaalster Janneke van der Meulen, Elsbeth Etty en hoogleraar Franse taal- en letterkunde Maarten van Buuren, zie hier.
**Ger Leppers in Trouw: Jonathan Littell maakt de lezer medeplichtig.
**Recensie van Maarten Moll in Het Parool.
**Henk Pröpper in de Volkskrant over de vertaling: "Eigenlijk is het ondoenlijk uit een taalbouwsel van 962 bladzijden voorbeelden te selecteren die iets duidelijk maken van de indringendheid en het raffinement, de muzikaliteit en de geestelijke moed die de vertaalsters in hun werk tentoonspreiden."
**Een reportage in het programma Nova over De welwillenden: 'In het hoofd van een nazi'
**Een telefoongesprek in het Radio 1-programma Mezzo met de twee vertaalsters over De welwillenden.
**Zie ook deze recensie van Maarten van Buuren uit De Groene Amsterdammer uit 2007 op Liberales.
**Een recensie uit Brabants Dagblad door Patrick Wiercx: 'In de huid van de beul.' (DL - foto Littell: Die Welt)

Labels:

2 Comments:

Anonymous Anoniem said...

Uiteraard is er ook in Duitsland veel gediscussieerd over dit boek. Interessant vond ik de recensie van Iris Radisch in Die Zeit:
http://www.zeit.de/2008/08/L-Littell-Radisch.
Johan

vrijdag, december 05, 2008 11:30:00 a.m.  
Blogger De papieren man said...

Die polemiek is hier ook al regelmatig aan bod gekomen. In deze bijdrage wou ik het onthaal in de Nederlandstalige media op een rij zetten, voor zover online.

DPM

vrijdag, december 05, 2008 11:36:00 a.m.  

Een reactie plaatsen

Links to this post:

Een link maken

<< Home