woensdag 24 december 2008

E-loze roman 'La disparition' van Georges Perec komt eindelijk in Nederlandse vertaling

Schrijver Georges Perec 1936-1982) was een ware duivelskunstenaar met het Frans. Verzot als hij was op taalspelletjes en woordpuzzels, kende hij als romanvernieuwer zijn gelijke niet, al zat onder die speelse deklaag de ernst verscholen. De Franse auteur van meesterwerken als Les choses (1965) en La vie mode d’emploi (1978) legde zich als lid van de Ouvroir de Littérature Potentielle (OULIPO) bij het schrijven ook graag formele beperkingen op, om te zien hoe hij het er binnen dat keurslijf vanaf bracht. In 1969 rondde hij zo zijn stoutmoedigste onderneming af: de 319 pagina’s tellende cultroman La disparition, die geen enkele keer de letter e bevatte. Merkwaardig genoeg bleek dit boek volgens de principes van een lipogram ook nog behoorlijk spannend te zijn. Hoofdpersonage Anton Voyl raakt verstrikt in de zoektocht naar een merkwaardige verdwijning en Perec wendde met verve alle trucs van de whodunit aan. Het huzarenstuk van La disparition werd volkomen onvertaalbaar geacht, maar in 1994 verscheen er onder de titel A void toch een bejubelde Engelse versie.
Dat dit boek ooit nog een Nederlandse tegenhanger zou krijgen, leek helemaal ondenkbaar. Vooral omdat je op extra beperkingen stuit door de lidwoorden de, het en een. Taalbezetene Battus, bekend van zijn Opperlands woordenboek, bedankte meermaals feestelijk voor de klus. Maar kijk, nu is het dan toch zover: uitgeverij De Arbeiderspers kondigt voor april 2009 de verschijning aan van ’t Manco, precies veertig jaar nadat het boek in Frankrijk uitkwam. Opvallend is dat het helemaal geen door de wol geverfde vertaler is die de uitdaging aannam, maar organisatie-adviseur Guido van de Wiel. Zijn Frans was aanvankelijk beperkt en hij moest zich laten bijscholen door een docent Franse taal- en letterkunde. Van de Wiel heeft tien jaar onverdroten aan ’t Manco gewerkt. Heeft hij “het onzegbare zegbaar gemaakt”, “het onzichtbare zo zichtbaar mogelijk maakt?” en het “onbereikbare zo dicht mogelijk benaderd?” Het wordt uitkijken hoe Van de Wiel deze bijna zelfdestructieve dans op het slappe koord – die ongetwijfeld onder vertalers een hoogoplopend debat zal veroorzaken – wist vol te houden. Zojuist verscheen ook een door Rokus Hofstede herziene vertaling van Ruimten rondom van Perec.
In Frankrijk is intussen de aandacht voor Perec volop opgelaaid na de uitgave van een nooit eerder in boekvorm verschenen tekst van Perec: L'art et la manière d'aborder son chef de service pour lui demander une augmentation. Deze rocambeleske gedachtenoefening, daterend uit 1968 en ooit verschenen in het tijdschrift L'Enseignement programmé, probeert na te gaan wat er gebeurt als je opslag vraagt aan je rechtstreekse chef. Vertrekkend van een absurd en bijna hilarisch organigram belanden we in een ware hindernissenrit, waarbij een eenvoudig verzoek een nachtmerrie kan worden. Wat is de baas er wel? Zal hij je een stoel aanbieden? Heeft hij wel een goed humeur? Er komt nogal wat kijken bij deze op zich simpele kwestie, die ook in deze crisistijden allicht met prudentie dient aangepakt te worden. Een rit op de roetsjbaan van Perec in 88 pagina's zonder interpunctie. Zie deze recensie in L'Express.
Wie dan weer zin heeft in meer lipogrammatisch vertier, moet vaststellen dat Perec ook ferme navolgers heeft gekregen. De Canadees Christian Bök maakte furore met Eunoia, waarin in elk van de vijf hoofdstukken afwisselend slechts een klinker gebruikt wordt. Bök werkte zeven jaar aan zijn stunt. Het boek werd in Canada een bestseller en wekt nog steeds veel aandacht, zie hier onlangs bij de BBC en de Times. Nog meer Pereciana vind je op deze webpagina. (DL)

Labels: ,

4 Comments:

Anonymous Sérgio said...

Dat is fantastisch nieuws. Ik kijk erg uit naar de nederlandse vertaling. De Portugese schrijver Peixoto heeft als een klein eerbetoon aan Perec in een van zijn romans op een deel van een pagina alles geschreven zonder de letter "a"... de meest gebruikte letter in het Portugese alfabet.

Perec heeft ook een boek geschreven, Les Revenentes, waarin alleen maar de "e" zit als klinker. Ik ken dat boek overigens niet.

En zo heb je meer van dat soort fantastische schrijvers: Queneau en Calvino bijvoorbeeld. Grote voorbeelden voor mensen die graag willen spelen met taal.

woensdag, december 24, 2008 12:07:00 p.m.  
Anonymous H.W. said...

Een groot plezier dit boek nu in de eigen tong te kunnen lezen. Er is ongetwijfeld een heksentoer voor nodig geweest, Perec is het grote voorbeeld voor een schrijfster die ik op mijn beurt weer bewonder. Tot zover deze vrolijke vingeroefening. Succes met je blog.

H.W>

zondag, december 28, 2008 7:01:00 p.m.  
Blogger Guido van de Wiel said...

Dag Papieren Man,
Leuk dat je een artikel hebt gewijd aan de vertaling van Perec's boek La Disparition. Ik ben de vertaler.

Schroom niet om eventuele vragen aan me te stellen omtrent de vertaling. Ik sta daar geheel open voor.

Een losse vraag: mijn naam is helaas in een persberichtje verkeerd genoemd. Zou je mijn naam willen veranderen in de juiste spelling? Dit ivm overnemen van berichtjes, waardoor eea een viraal effect heeft. Guido van de Wiel, (dus niet "der"). Hartelijks, Guido

maandag, januari 12, 2009 2:27:00 p.m.  
Blogger De papieren man said...

beste Guido van de Wiel
Naam is aangepast. Mail je eens je e-mailadres naar De papieren manmailbox?
groet
DL/DPM

dinsdag, januari 13, 2009 1:41:00 a.m.  

Een reactie plaatsen

Links to this post:

Een link maken

<< Home