zaterdag 16 augustus 2008

Kafkawereld op zijn kop over pornografische verzameling van auteur

De Tsjechische auteur Franz Kafka (1883-1924) stuurt de laatste tijd zijn talloze onderzoekers en exegeten postuum weer van het kastje naar de muur. Het overlijden van Esther Hoffe, de secretaresse van Max Brod, Kafka's literair executeur, in Tel Aviv zorgde onlangs voor strak gespannen zenuwen, omdat de kans bestond dat er nieuw onbekend materiaal over Kafka's leven zou bovendrijven (zie eerdere DPM-berichten). Dat bleek voorlopig vergeefse hoop.
Nu gooit Kafka-expert en onderzoeker James Hawes een nieuwe knuppel in het hoenderhok in zijn boek Excavating Kafka, tot afgrijzen van gereputeerde Kafkakenners als Klaus Wagenbach en consoorten die fel in de reactie gaan, zo meldt The Guardian. Zij wrijven Hawes sensatiezucht en zelfs antisemitisme aan.
Hawes beweert dat Kafka een fervent verzamelaar was van pornografie. Hij trof een lading zeer expliciete prentbriefkaarten aan tussen Kafka's dagboeken na onderzoek in de British Library in Londen en de Bodleian Library in Oxford. Hij kwam ze op het spoor via een voetnoot in Brods eerste Kafkabiografie en een brief van Kafka aan Brod, waarin die zich in bedekte vorm over de foto's uitliet. Kafka bewaarde de erotica in een gesloten boekenkast in het huis van zijn ouders en zou ze in 1906-1907 op de kop getikt hebben via Franz Blei, de uitgever van het erotische tijdschrift Der Amethyst. Blei was uiteindelijk ook de man die in 1908 Kafka's eerste miniatuurverhalen voor het eerst publiceerde. Hawes: "Het zijn niet zomaar schalkse strandprentkaarten, nee, het is wel degelijk porno, puur en simpel, bij momenten soms verontrustend en onbehaaglijk." Het gaat onder meer om een egelachtig figuur dat fellatio bedrijft, golemachtige figuren die naar vrouwenborsten grijpen en beelden van een baby die uit de geopende benen van een vrouw ter wereld komt.
Hawes beweert dat de vondst de hele Kafkamythe op de helling zet en zijn biografie zelfs herschreven moet worden. Veel eerbiedwaardige Kafkakenners zouden het bestaan van het materiaal het liefst onder de mat schuiven omdat ze, aldus Hawes, Kafka als "een heilige" willen blijven afschilderen. "Er is iets rots in de manier waarop de Kafka-industrie zijn nagedachtenis afschermt", oreert Hawes.
Die geviseerde Kafkakenners maken het boek intussen met de grond gelijk. "Hawes geeft ons een blik op Kafka door het sleutelgat met de broek op de benen, maar de geïllustreerde tijdschriften waarop Kafka geabonneerd was, omschrijven als pornografie , is als het vergelijken van een gedicht van Heinrich Heine met een slogan van McDonald's", schrijft Kafka-onderzoekster Anjana Shrivastava in Der Spiegel. Zij noemt Hawes "preuts." Veel heftiger nog reageert Klaus Wagenbach, die talloze koffietafelboeken en studies over Kafka publiceerde. Hij zegt dat hij al gewag maakte van de beelden in een boek uit 1958: "Dit is een idioot, [...] die niets weet over Kafka, maar over hem schrijft alsof dat wel het geval is." Kafkabiograaf Rainer Stach spreekt van een "ongelooflijke marketingtruc". Niemand heeft ooit gezegd dat Kafka puur en kuis was, aldus Stach, maar de zogenaamde "pornografische beelden zijn vooral speels en soms gestileerd karikaturaal." Shrivastava gaat nog een stapje verder en beschuldigt Hawes zelfs van antisemitisme en zegt dat hij veel meer geïnteresseerd is in "speculaties over het feit of Kafka al dan niet masturbeerde", in plaats van de theorieën te toetsen of de Joodse auteur de Holocaust had voorzien.
Hawes verdedigt zich "tegen deze samenzwering van censuur" en zegt dat het materiaal dan ook een veel menselijker Kafka toont, een man die bovendien zijn hele leven verslingerd was aan prostituees. Hawes vraagt zich wel af waarom de talloze Kafkastudies dit aspect zo zijn blijven verdonkeremanen. En, voegt Hawes eraan toe, we kunnen zijn romans vanaf nu maar beter lezen als "wonderlijke zwarte komedies" en niet meer als sombere voorspellende parabels. De verwijten van antisemitisme doet hij af als "beledigend": "De Holocaust greep plaats na zijn dood, dus is het ridicuul om zijn werk in dat licht te gaan bekijken." In Die Welt wordt wel opgetogen gereageerd op het boek en wordt gezegd dat Kafka eindelijk van zijn piedestal is getuimeld. Zie ook deze Guardianblog van Nicholas Lezard over de zaak. (DL)

Labels: , ,

1 Comments:

Blogger Karel said...

Vermakelijk, Kafka lijkt op die manier een verrezen personage van eigen schepping, een soort onsterfelijke Odradek die bezorgde huisvaders blijft verontrusten.
Hmmm, ik probeer voortaan ook het Heine-gehalte van het harde internet-aanbod te doorgronden. Ik was me daar niet van bewust.

zondag, augustus 17, 2008 7:35:00 a.m.  

Een reactie plaatsen

Links to this post:

Een link maken

<< Home