zondag 31 augustus 2008

Cultschrijver Jean-Marie Berckmans (54) overleden

In Antwerpen is dit weekend de Vlaamse schrijver Jean-Marie Berckmans overleden. Berckmans werd dood aangetroffen in zijn woning. Berckmans werd 54 jaar en was een compromisloos auteur van de zelfkant, met verhalen en boeken vol angst, paranoia, alcohol en aftakeling, in een taalidioom waarop Bukowski en Céline sterke invloed uitoefenden. Deze 'ambassadeur van de wanhoop', zoals hij wel eens werd genoemd, had een reputatie als cultauteur van de Antwerpse marginaliteit, met titels als Rock 'n roll met Frida Vindevogel (1991) en Café De Raaf nog steeds gesloten (1990), en was een tijdlang ook een bezeten performer. Zijn laatste boek verscheen in 2006: Je kunt geen twintig zijn op Suikerheuvel.
Jean-Marie Berckmans kwam op 28 oktober 1953 ter wereld in Leopoldsburg, als telg uit een eenvoudig arbeidersgezin. Hij studeerde één jaar Germaanse filologie in Antwerpen en vestigde er een bescheiden reputatie als punkdichter. Tussen zijn negentiende en drieëntwintigste raakte hij echter in de greep van psychoses en depressies en verbleef hij in talloze psychiatrische inrichtingen. Op zijn vierentwintigste ondernam hij een mislukte zelfmoordpoging met liefst twee dozen Vesparax. Toch klom hij uit het dal en werd hij een succesvol zakenman in Italië als vertegenwoordiger in schoenen, en later ook als taxichauffeur en boekverkoper. In België staken algauw de demonen weer de kop op. Zijn enige huwelijk mislukte en hij gaf ook de brui aan zijn beroepsloopbaan. Vanaf dat moment raakte hij steeds verder aan lager wal, om zich tenslotte te wentelen in zijn bestaan van schrijver-kluizenaar, als vaste klant van het OCMW én Café De Raaf.
In 1977 debuteerde Berckmans met Geschiedenis van de revolutie (1977) en Tranen voor Coltrane (1977), een dichtbundel, om er dan lange tijd het zwijgen toe te doen. Met Vergeet niet wat de Zevenslaper zei in 1989 stak hij de neus weer aan het venster en volgde een lange tijd bijna jaar na jaar een nieuwe verhalenbundel met onnavolgbaar klinkende titels als bijvoorbeeld Ontbijt in het vilbeluik, Berichten uit Klein Konstantinopel en Slecht nieuws voor Doctor Paf de Pierennaaier, Pandemonium in de Grauwzone en As op Jazzwoensdag. In de jaren negentig maakte Berckmans overigens ook faam als performer met Circus Bulderdrang en zijn kompaan Vitalski. “Altijd met het mes op de pols, altijd wild om zich heen slaand, spuwend op alles wat bewoog”, zo schreef Stijn Tormans daarover in Knack bij een Berckmansportret.
De kritiek droeg Berckmans bij momenten op handen. Zelfs in Nederland omschreef Arnold Heumakers in De Volkskrant ooit als “Célineske tirades”, die getuigen van een verbeten energie, geschreven in een grimmig Vlaams idioom dat niets pittoresks meer heeft.” De lezers holden voor deze gitzwarte wereld vol kromme wendingen en chaos echter zelden naar de boekhandel. Berckmans kon immers doordrammen en schuwde de litanie en de langdradigheid niet, tot je murw was geslagen. Die beroerde verkoopcijfers leidden tot omzwervingen langs diverse uitgeverijen als Soethoudt, Dedalus, Nijgh en Van Ditmar en Meulenhoff/Manteau. Zijn laatste boek zou uiteindelijk Je kunt geen twintig zijn op Suikerheuvel (2006) worden, “rauwe en ontroerende verhalen waarin spoken worden bedwongen en kwade geesten getemd" en belandde nog op de longlist van de Gouden Uil. Onlangs verscheen nog een verhaal van Berckmans in het literaire tijdschrift DW B. Begin dit jaar was Berckmans ook nog te zien in het Canvasprogramma Weerwolven, waarin talloze nachtraven hun opwachting mochten maken. (DL)

J.M.H. Berckmans ten voeten uit over "greep krijgen op jezelf" en "de beschetenheid van zijn existentie":

Labels: , ,

3 Comments:

Anonymous Jan De Vries said...

Dank voor het mooie stukje, zo krijgt Berckmans toch nog ergens de verdiende aandacht!
En laat die postume nobelprijs voor romantitels nu maar komen.

maandag, september 01, 2008 1:34:00 p.m.  
Anonymous Anoniem said...

beste oppagnards, hiermee verdwijnt een schrijver van het toneel die onze vriendschap toch geregeld mocht opluisteren met zijn ontluisterende teksten. Familieleden vonden hem zondag, gestorven op z'n sofa. Ik zie het tafereel al voor me: lege cara-pilsblikjes naast de zetel, een volle asbak, een plaat van Coltrane die blijft haperen, papieren met notities, Berckmans' dikke vette bril van z'n gezicht gegleden en blijven hangen in z'n volle baard, ik hoop met iets van een glimlach op z'n gelaat.

"Ik luister heel veel naar jazz. Blablabla ratatata. Gij kondt dat niet horen. Ik leef er mee, omdat het blablabla ratatata het enige ritme is dat mijn leven nog enige zin geeft.
Ik ben alleen.
Maar toch ook weer niet.
Er zijn mensen.
Niet eens een handvol.
Maar toch genoeg.
En we houden van elkaar.
En niemand is alleen.
En we verdwalen in de nacht.

Maar morgen vinden we elkaar terug in het daglicht dat schittert als nooit tevoren."

(uit: This is not the final rust in Putteke)
Rust jij maar, oude vriend, het ga je goed!
(sven)

maandag, september 01, 2008 6:02:00 p.m.  
Blogger Kristo said...

Voor de geinteresseerden: op 9 oktober vanaf 20.00 uur is er een hommage aan Berckmans met o.a. Didi de Paris, de Antistresspoweet, ik zelf, Leon Lemahieu, en misschien zelfs Guid Belcanto (die moet nog bevestigen). Iedereen is welkom wat mij betreft. Met ontzettende dank aan Pipelines vzw en het Masereelfonds!

vrijdag, september 26, 2008 1:40:00 p.m.  

Een reactie plaatsen

Links to this post:

Een link maken

<< Home