vrijdag 4 juli 2008

DE TWEEDE LEZING 1 - 'Van boektitel tot staande uitdrukking'

In onze wekelijkse zomerrubriek De tweede lezing komen waardevolle boeken of publicaties aan bod die de voorbije maanden zijn verschenen, maar om een of andere duistere reden amper aandacht kregen. De papieren man vist ze op.
Aflevering 1 - Ton den Boon, Van oude mensen...Van boektitel tot staande uitdrukking (Adr. Heinen uitgevers), € 11,95
De aaibaarheidsfactor, Eetlezen, Voer voor psychologen, Onder professoren, Het verdriet van België, Herfsttij der middeleeuwen en natuurlijk Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan...het zijn voorbeelden van boektitels die een eigen leven zijn gaan leiden en het moeiteloos tot een staande uitdrukking in de Nederlandse taal hebben gebracht. Ton den Boon, taalpublicist en hoofdredacteur van de Grote van Dale, verzamelde in het bovengenoemde boekje (verschenen ter gelegenheid van de Nederlandse boekenweek in maart jl.) een honderdtal dergelijke boektitels. In zijn inleiding signaleert hij dat er eigenlijk op zowat 300 boektitels regelmatig gezinspeeld wordt in de taal. "Zo kan – met een knipoog naar Mulisch’ meesterwerk – zo ongeveer elke beroepsgroep ingevuld worden achter Voer voor ..., terwijl de goede verstaander in Herfsttij der punkbeweging een toespeling op Huizinga’s meesterwerk herkent."
Den Boon heeft een handzame selectie gemaakt en geeft voor pakweg titels als Broodje Aap (Ethel Portnoy), Ivoren Wachters (Simon Vestdijk) en Opwaaiende zomerjurken (Oek de Jong) de geschiedenis ervan aan en hun voorkomen in kranten en weekbladen. Ivoren wachters wordt in de Van Dale gebruikt als aanduiding voor de tanden en ja hoor, 'opwaaiende zomerjurken' is ook al in Van Dale opgenomen. En wist u bijvoorbeeld dat de populaire uitdrukking brave Hendrik al sinds 1898 in de Van Dale prijkt, geïnspireerd op het kinderleesboekje De Brave Hendrik (1810) van Nicolas Anslijn? Maar het is vooral W.F. Hermans die met zijn welgekozen titels een grootleverancier van uitdrukkingen is geworden: Onder professoren, Nooit meer slapen en bijvoorbeeld Een wonderkind of een total loss. Hij leverde er liefst acht, zo becijferde Ewoud Sanders destijds. Ook Remco Campert en Harry Mulisch presteerden op dat vlak niet kwaad met vier 'staande uitdrukkingen' die voortvloeiden uit hun titels.
Van oude mensen...Van boektitel tot staande uitdrukking is een pretentieloos maar ook vermakelijk compendium, hoe onderkoeld en nauwkeurig den Boon ook schrijft. Hij prikkelt de nieuwsgierigheid en elk lemma bevat spitse voorbeelden (lees bijvoorbeeld het kurkdroge stukje over Een roos van vlees van Jan Wolkers). Momenteel werkt hij aan een Cultureel allusiewoordenboek, waarin, zo kondigt hij aan, "een uitputtende verzameling titels van literaire werken, andere geschriften en kunstwerken alsmede personages en figuren daarin" zal terechtkomen. (DL)

Labels: , ,

0 Comments:

Een reactie plaatsen

Links to this post:

Een link maken

<< Home