Salon du Livre nodigt Indische auteurs uit

Het Parijse Salon du Livre, na de Frankfurter Buchmesse en de London Book Fair één van de grootste internationale boekenbeurzen, stelt dit jaar de Indische literatuur centraal. Het Salon loopt van 23 tot 27 maart 2007 en nodigt bij die gelegenheid 30 Indische schrijvers uit, waaronder Urvashi Butalia en Vikram Seth. Ook Indische uitgeverijen zoals Roll Books en Rupa zijn massaal present, terwijl er ook een Indisch paviljoen wordt gebouwd. In geheel Frankrijk komt er aandacht rond de Indische literatuur. Traditioneel stemmen alle Franse literaire magazines dan hun maandelijkse themanummer af op het Salon du Livre. De Brusselse Foire du Livre vindt dan weer zijn beslag in Thurn und Taxis tussen 28 februari en 4 maart. De Foire is iets bescheidener van schaal, maar als verzamelpunt van de Franstalige literatuur in België is het een niet te missen gebeuren. Bovendien hebben de organisatoren de beurs de voorbije jaren een geslaagde face-lift gegeven. Telkens is het kruim van de Franse literatuur op het appel. Het thema is dit jaar Voyage d'Europe. Meer details over de aanwezige auteurs krijg je de komende weken op hun website.

Erfgenamen Victor Hugo verliezen rechtszaak rond Les Misérables II

Het hoogste Franse beroepshof, de Cour de Cassation, heeft dinsdag de knoop doorgehakt in een zes jaar aanslepend dispuut rond een vervolg op Les Misérables (1862) van Victor Hugo. De "erfgenamen" van Victor Hugo wilden voor de rechtbank een verbod afdwingen op twee erg losse interpretaties van Les Misérables. In 2001 verschenen bij de uitgeverij Plon Cosette ou le temps des illusions en Marius ou le fugitif van de Franse Nouvel Obs-journalist François Cérésa. Deze boeken zetten het verhaal van Les Misérables geheel naar hun hand, waarbij bijvoorbeeld de snode inspecteur Javert (die eigenlijk in de Seine was verdronken) plots de rol van held kreeg. De achter-achterkleinzoon van Hugo, de goudsmid Pierre Hugo, was vertoornd door deze ingrepen en argumenteerde dat de twee boeken een aanslag betekenden op "de morele auteursrechten van de familie". Een rechtsgang van verschillende jaren volgde, waarbij Pierre Hugo tot het uiterste ging. Gisteren toonde hij zich zwaar ontgoocheld na de beslissing: "Ik vecht niet enkel voor mezelf, mijn familie of Victor Hugo maar ook voor de erfgenamen van alle schilders, schrijvers en componisten die bescherming nodig hebben tegen lui die puur voor het geld misbruik maken van een beroemd oeuvre én naam." Pierre Hugo eiste liefst 675.000 euro schadevergoeding van de auteurs en uitgever Plon. De voorbije jaren kwam de zaak geregeld in de aandacht, zie ook dit BBC-bericht uit 2001. De Hugo-verdedigers stuurden zelfs brieven naar de Franse president Chirac, de Franse minister van Cultuur én het Europese parlement, om het boek te discrediteren. In een vrije tribune in Libération schreven de erfgenamen: "Kan men zich inbeelden dat iemand een tiende symfonie van Beethoven componeert?" Een lagere rechtbank vond eerst dat Pierre Hugo niet eens kon bewijzen dat hij wel degelijk een erfgenaam was. Een volgende rechtbank in beroep was in 2004 dan wéér wel van oordeel dat er aan Les Misérables niet mocht geraakt worden, waarna de uitgever werd veroordeeld tot één symbolische euro schadevergoeding. Die ging vervolgens ook in beroep. De advocaten van auteur Cérésa argumenteerden nu voor de Cour de Cassation met succes dat een verbod op de roman de vrijheid van meningsuiting beknot én dat het gevaar bestond dat meesterwerken uit de literatuur en de kunst niet langer als inspiratiebron kunnen worden gebruikt. In die zin heeft de uitspraak natuurlijk verstrekkende gevolgen. Les Misérables, één van de hoogtepunten van de romantiek, heeft geleid tot meer dan 45 filmadaptaties en talloze musicals. In Frankrijk komt het copyright op een boek 70 jaar na de dood van de auteur vrij en wordt het dan "publiek domein". Achtergronden bij de intrigerende zaak in The Guardian en Le Nouvel Observateur, evenals bij de BBC en TV5, waaruit blijkt dat de erfgenamen het er (nog) niet bij laten zitten.

Orhan Pamuk vreest voor veiligheid

De Turkse schrijver en Nobelprijswinnaar Literatuur 2006 Orhan Pamuk (°1952) gaat niet naar Duitsland omdat hij allicht geen veiligheidsrisico's wil lopen. Hij zou zich "concreet bedreigd" voelen. Normaal zou Pamuk komende vrijdag in Berlijn een eredoctoraat van de Freie Universität ontvangen en in Keulen, Hamburg, Stuttgart en München lezingen houden. Volgens zijn uitgever de Arbeiderspers geeft hij ook verstek voor de plechtigheid rond het eredoctoraat aan de Katholieke Universiteit Brussel (KUB), die morgen plaatsvindt. "Hij zal er met hart en geest aanwezig zijn", zegt Martine De Clercq van de KUB aan het VRT-nieuws. De laudatio gaat immers gewoon door. Na de moord op de Turks-Armeense journalist Hrant Dink ontving ook Pamuk bedreigingen van Turkse nationalisten. Een voorgeleide verdachte van de moord riep: "Orhan Pamuk, wees verstandig, wees verstandig." Pamuk is in zijn vaderland omstreden, maar geldt er als voorvechter van de vrije meningsuiting. Hij heeft herhaaldelijk de moord op de Armeniërs tijdens de Eerste Wereldoorlog als genocide betiteld. Daarvoor werd de auteur ook al voor de rechtbank gebracht, omdat hij de Turkse identiteit zou beledigd hebben. Zie ook NRC-Handelsblad

Nederlandse schrijver A. Moonen overleden

Op 69-jarige leeftijd is in Rotterdam de Nederlandse schrijver A. Moonen overleden. Moonen is eigenlijk vorige week woensdag in een verpleegtehuis gestorven, maar uitgever L.J. Veen maakte het nieuws pas vandaag bekend.
A.(rie) Moonen, lange tijd als een Reve-discipel beschouwd, debuteerde in 1978 met Stadsgerechten, waarin hij de zelfkant van de samenleving verkende. Hij had al enige naam met columns voor het studententijdschrift Propria Cures. Hij schreef in een nogal archaïsche stijl, waarin hij veel scatologische details binnensmokkelde over zijn seksuele geneigdheid naar jongens. Er volgden verhalenbundels als Openbaar leven (1979), Omgelegde dagen (1984), en de Wurger van Delft (1986). Daarin verhaalde hij zijn belevenissen in de Rotterdamse afbraakwijk Delfshaven. Moonen publiceerde slechts één dichtbundel, Gezagvoerdersverzen in 1988. Moonen was voorts een gekoesterde gast in talkshows op radio en TV, destijds bij Jan Lenferink in RUR en in het programma Taxi, waar hij de presentatoren met bizarre uitspraken mocht tarten. Sinds 2000 en zijn laatste boek Verbanning was zijn productie stilgevallen. In de rouwadvertentie staat er: "Nabestaanden, erfgenamen, volgauto's, regen en wind Na U." Hier kun je A. Moonen horen voorlezen en in De Volkskrant staat een portret, waarin de maat wordt genomen van zijn "latrineproza."

British Library met inkrimping bedreigd

De prestigieuze British Library, wereldwijd befaamd voor zijn hoogwaardige collectie van 150 miljoen stukken, staat onder grote druk en dreigt flink te moeten besparen, zo melden The Guardian en The Independent. De Britse overheid overweegt om in het budget van 100 miljoen pond per jaar 5 à 7% te snoeien. In dat geval zou de British Library de openingstijden met een derde moeten reduceren en zelfs bezoekers om entreegeld dienen te vragen. Ook de aankoop van bepaalde tijdschriften komt in het gedrang. Op die manier wordt "250 jaar collectievorming ondermijnd", zo zeggen verontruste medestanders van de British Library. Het krantenarchief, dat jaarlijks door 30.000 mensen wordt geraadpleegd, zou evenzeer het slachtoffer zijn van de besparingen, terwijl de inspanningen om een digitale bibliotheek voor het Verenigd Koninkrijk aan te leggen, op de klippen dreigen te lopen. Ook de vermaarde tentoonstellingen worden dan twijfelachtig. De besparingsronde heeft al flinke weerstand opgeroepen bij politici, schrijvers en culturele mediafiguren waaronder schrijfster Margaret Drabble, ex-Monty Python Michael Palin en dichter Andrew Motion. Palin zei dat hij zich bevoorrecht voelde door zo dicht bij de British Library te wonen. "Dit is één van de grote opslagplaatsen van de wereldcultuur. Wat ik van hun fotografisch en geschreven archiefmateriaal onder ogen heb gekregen, is zonder meer verbijsterend." De Liberal Democrat Lord Avebury noemde de voorgenomen besparingen "een daad van cultureel vandalisme." De leeszalen worden jaarlijks door 400.000 mensen bezocht. De British Library, waar zich onder meer de Magna Carta én de aantekeningen van Leonardo Da Vinci bevinden, heeft sinds 2001 al 40 miljoen pond bezuinigd, terwijl ook het personeelsbestand met 15 % is ingekrompen.

Boekengadgets fel gegeerd

Boekengadgets mogen zich in een stijgende belangstelling verheugen. Dat blijkt althans uit het doorslaande succes van de site Kimbooktu, die alle gadgets over lezen wil bijeenbrengen. Dat gaat dan van Penguin-koffiemokken en boekensteunen tot literaire paraplu's, borrelglazen en boekenlichtjes. Initiatiefneemster is de Nederlandse Kim Heijdenrijk die de site met niet-commerciële bedoelingen in het leven riep. In Boekblad verklaart ze haar nader: "Door mijn passie voor boeken ben ik van alles gaan verzamelen wat met boeken en lezen te maken heeft. Er is op het web heel veel te vinden over literatuur en dergelijke maar er was geen website met 'reading gadgets'. Sinds de start op 21 december 2006 kreeg de site al 20.000 bezoekers over de vloer. Kimbooktu verkoopt geen gadgets, maar linkt wel door naar de producenten of leveranciers van de boekenspielereien. Wie dat wenst kan daar een bestelling plaatsen én zelfs boekenjuwelen of een boekensnijplank in huis halen. Niet altijd regeert de goede smaak, maar als exponent van verregaande boekengekte is de site wel aandoenlijk. Qua poëziegadgets komt de liefhebber overigens al langer aan zijn trekken bij de Stichting PLINT. Ook de Italiaanse site Nobody and co heeft op dat vlak een en ander te bieden: zegt de bibliochaise u niets als leeszit? In Nederland houdt ook Boekendingen de vinger aan de pols van nieuwe bibliofiele snuisterijen. En vergeet ten slotte niet het minuscule literaire lichtje van uitgeverij Cossee met de blijde boodschap: "Gaat u vooral met een goed boek naar bed of in ieder geval met iemand die er een gelezen heeft".

40.000 bijbels op Britse kust aangespoeld

Het gestrande vrachtschip MSC Napoli, waarvan 200 containers na de hevige storm op 18 januari ll. op de Britse stranden bij Branscombe aanspoelden, ontpopt zich tot een ware doos van Pandora. Hebberige strandjutters werden niet enkel vergast op motoren, damesmode, werktuigen én speelgoed maar ook op 40.000 Bijbels. De Bijbels bleken afkomstig van de Friese uitgeverij Jongbloed en zowaar gesteld in het Xhosa. Ze waren bestemd voor het Zuid-Afrikaanse Bijbelgenootschap. In het Reformatorisch Dagblad toonde directeur Hugo van Woerden zich helemaal van de kaart: „Ik geloofde eerst niet wat ik hoorde”, zegt de bijbeldrukker. "Een kennis belde me op en zei dat hij op televisie onze Bijbels had zien aanspoelen. Je verwacht natuurlijk niet dat uitgerekend ook onze container van boord is geslagen.” Van Woerden was nochtans apetrots op zijn drukwerk, dat hij niet nalaat de hemel in te prijzen: "Het waren heel mooie Bijbels, met een zwarte kaft en een symbolische rode kleursnede. De gedachte hierachter is dat je alleen via het verzoenend bloed van de zwarte kaft naar het witte Evangelie kunt komen." (zie ook de foto bij het artikel) Gods zegen heeft niet mogen baten: de Bijbels zijn onherroepelijk verloren voor kersteningsdoeleinden. Voor de materialistische strandjutters waren ze trouwens al weinig attractief. Van Woerden: „Ik heb zo’n vermoeden dat ze moeite zullen hebben met de taal. Wat dat betreft, is het jammer dat het geen Engelse Bijbels zijn.” De uitgeverij roept nu alle hens aan dek om de 40.000 Bijbels meteen te herdrukken. En nu we voor één keer toch in bijbelse sferen zijn verzeild geraakt: hetzelfde dagblad meldde vorige week dat de Bijbel het meest vertaalde boek ter wereld blijft. "Delen van het Oude en Nieuwe Testament zijn in 2426 talen beschikbaar. Dat zijn er 23 meer dan een jaar geleden, aldus de Wereldbond van Bijbelgenootschappen (UBS)."

Boze Duitse reacties op Norman Mailers Hitler-roman

De Amerikaanse romancier en homo provocatus Norman Mailer krijgt voor zijn zopas verschenen Hitler-roman The Castle in the Forest meteen forse tegenwind in Duitsland. Het 467 pagina's tellende The Castle in the Forest is een mengeling van fictie en geschiedenis en borstelt een portret van de drie familiegeneraties Hitler, waaruit een getourmenteerde en incestueuze familie naar voren komt. De verteller, een nazi-officier, opent het boek met de bekentenis dat hij Hitler begrijpt. De voorzitter van de Zentralrats der Juden in Duitsland heeft al verstoord gereageerd. "Je kunt kunstenaars niet verbieden om zich over Hitler te buigen, maar kunst zal nooit leiden tot een begrip van het fenomeen. Het zal eerder zorgen voor meer verwarring," zo zei Salomon Korn op de Duitse televisie. "Wie dit onderwerp aansnijdt, moet goed nadenken over wat zijn werkelijke intenties zijn." Mailer is het daar niet mee eens. Hij argumenteert dat de historici er maar niet in slagen het fenomeen Hitler te duiden. "Nu is het dus aan de literatuur om de geschiedenis op een hoger plan te tillen." Mailer zwaait ook kwistig met de Duivel als verklarend begrip. De Duitse literaire kritiek maakte het boek intussen met de grond gelijk. Der Spiegel vond het boek "stuntelig" en "gênant": "In Mailers visie had Hitler geen andere keuze dan zijn demonische oorlogsmissie vol dood en verderf uit te voeren." Mailer weet echter van geen wijken. De 84-jarige auteur voorziet zelfs een vervolgdeel over de latere jaren van Hitler. The Castle and the Forest spitst zich immers voornamelijk toe op de jeugdjaren van Hitler en op diens vader Alois, die in het boek zijn eigen dochter bezwangert en zijn familie terroriseert. Zie achtergronden in The Guardian over de zaak, een recensie uit de New York Times en een fragment, gepubliceerd door USA Today.

Dimitri Verhulst tweemaal op Libris longlist

Zelden vertoond: de Vlaamse schrijver Dimitri Verhulst staat met twee boeken op de longlist van de Libris Literatuurprijs 2007 (waarde 50.000 euro), die vandaag is bekend gemaakt. Zowel De helaasheid der dingen als Mevrouw Verona daalt de heuvel af (uitgeverij Contact) figureert op de uit 18 titels bestaande lijst. Uit deze selectie worden op maandag 26 maart de zes nominaties voor de shortlist gekozen. Bij de Vlamingen is verder Tom Lanoye present met Het derde huwelijk. Opvallend is dat ook Louis van Dievel (De pruimelaarstraat) en de Nederlandse Vlaming (of vice versa) Willem van Zadelhoff (met Holle haven) zijn genomineerd. Net zoals bij de Gouden Uil-longlist vorige week zijn Saskia de Coster noch Yves Petry te bespeuren. In tegenstelling tot de Gouden Uil-longlist is wel Marcel Mörings Dis opgenomen, terwijl Christian Weijts met Art. 285 b hier dan weer ontbreekt, ten faveure van twee debutanten als Robbert Welagen en Gerbrand Bakker. L.H. Wiener is - net als Grunberg, Pfeijffer en Campert - zowaar aanwezig op zowel GU als Libris-longlist. Dit is de volledige longlist: *Gerbrand Bakker - Boven is het stil (Cossee) *Fleur Bourgonje - Aurora Australis (De Arbeiderspers) *Remco Campert - Het satijnen hart (De Bezige Bij) *Louis van Dievel - De Pruimelaarstraat (Houtekiet) *Arnon Grunberg - Tirza (Nijgh & Van Ditmar) *Maarten 't Hart - Het psalmenoproer (De Arbeiderspers) *Natalie Koch - Streken (Querido) *Tom Lanoye - Het derde huwelijk (Prometheus) *Willem G. van Maanen - Heb lief en zie niet om (De Bezige Bij)*Marcel Möring - Dis (De Bezige Bij) *Ilja Leonard Pfeijffer - Het ware leven, een roman (De Arbeiderspers) *Bas van Putten - Drijfjacht (De Arbeiderspers) *Sana Valiulina - Didar & Faroek (Meulenhoff ) *Dimitri Verhulst - De helaasheid der dingen (Contact) *Dimitri Verhulst - Mevrouw Verona daalt de heuvel af (Contact) *Robbert Welagen - Lipari (Nijgh & Van Ditmar) *L.H. Wiener - De verering van Quirina T. (Contact) en Willem van Zadelhoff - Holle haven (Meulenhoff/Manteau). De lijst is door de jury - Hans Bouman, Alle Lansu, Wilbert Smulders en Erik Vlaminck, onder voorzitterschap van Cox Habbema - gepuurd uit 160 boeken, verschenen tussen 1 januari en 31 december 2006. De Libris Literatuurprijs wordt uitgereikt op maandag 7 mei in het Amstel Hotel in Amsterdam. Vorig jaar kreeg K. Schippers de prijs met Waar was je nou?

Kruimeldief (5)

Rubriek met literaire berichten in telegramstijl & enige achterstallige letterwaar:

**De uitreiking van de prestigieuze Italiaanse Premio Internazionale Nonino aan Harry Mulisch groeide uit tot een warm feest voor de zintuigen, zo blijkt uit dit verslag van Michaël Zeeman in De Volkskrant. De Afrikaan Sembène Ousmane kreeg de algemene Premio Nonino. Zie ook ons eerder bericht.

**Het Letterkundig Museum in Den Haag neemt nu ook Vlaamse schrijvers op in zijn Pantheon. Een commissie van wijzen selecteerde 100 dode auteurs uit de Nederlandstalige literatuur, om ze vanaf 2008 in haar vernieuwde overzichtstentoonstelling te integreren. Geen Herman Teirlinck, Richard Minne of Paul Snoek, wél Virginie Loveling. Zie dit bericht én commentaar hier en daar, plus de lijst.

**Het contract waarin de Amerikaanse schrijver John Steinbeck de filmrechten voor The Grapes of Wrath aan de filmmaatschappij 20th Century Fox afstaat, haalde op een liefdadigheidsveiling 24.000 dollar, zo weet de BBC.

**Arme Bart van Lierde. Hij was al niet bepaald de lieveling van de literaire kritiek, nu moet hij ook nog de Slechte Seks Prijs torsen, zie hier het desbetreffende fragment uit Een sprong naar de hemel.

**In NRC-Handelsblad ietwat late aandacht voor 150 jaar Madame Bovary, de befaamde roman van Gustave Flaubert, die in oktober 1856 voor het eerst in de Revue de Paris verscheen. In navolging van Julian Barnes schrijft Yra van Dijk een brief aan Emma. Lezers mogen vervolgens ook in de pen kruipen.

**Ophefmakend nieuws voor taalverslaafden: het Woordenboek der Nederlandsche Taal, goed voor 400.000 trefwoorden in ongeveer 50.000 pagina's, prijkt sedert vrijdag integraal online. De WNT is een ware schatkamer van de Nederlandse woordenschat tussen de zestiende en de twintigste eeuw. Het Instituut voor Nederlandse Lexicologie bracht deze mega-operatie tot een goed einde.

**Het januari-februarinummer van het tijdschrift voor kunstkritiek Rekto:Verso handelt over kunst en oorlog.

**Op de voortreffelijke website Rond 1900 staat een uitgebreid portret te lezen van de Amerikaanse schrijver Jack London (1876-1916), die de laatste tijd weer boven water komt drijven en ooit één van de best betaalde schrijvers van zijn tijd was. Uitgeverij Aspekt bracht onlangs een verhalenbundeling uit: De witte stilte, samengesteld en ingeleid door Hans Dütting. Zie over London ook hier.

100 jaar Alfred Jarry

Dit jaar staat de Bretoense stad Laval volledig in het teken van de satirische dichter, toneel- en romanschrijver Alfred Jarry (1873-1907). De auteur van de absurdistische klucht Ubu Roi (1896) werd geboren in Laval, maar overleed al op 34-jarige leeftijd in Parijs aan tuberculose, na een zeer tumultueus leven. De viering van de 100ste sterfdag van Jarry kondigt zich groots aan, met vanaf 2 maart onder meer de prestigieuze tentoonstelling Le Corps du Roi : Ubu dans le livre d'artiste, "patafysische en ubuesque" voorstellingen en deze zomer een biënnale van naïeve kunst. Jarry was legendarisch excentriek en hengelde gulzig naar aandacht. In de kroegen van Montmartre laafde hij zich al op vroege leeftijd aan wijn en absint. Hij was tegelijk een occultist, anarchist én positivist en zag zelf geen graten in al die contradictorische passies. Als 'uitvinder' van de patafysica (en zijn fictieve pleitbezorger Dr. Faustroll) nam hij dan weer een loopje met de moderne wetenschap en werd hij aan het hart gedrukt door de surrealisten. Het schandaalverwekkende Ubu Roi, dat later diverse vervolgdelen kreeg, oefende veel invloed uit op het absurdistisch theater en op Antonin Artauds théatre de la cruauté. De gelegenheidssite van het herdenkingsjaar biedt bijzonder veel vertakkingen naar leven en werk van Jarry en houdt de vinger aan de pols van alle komende activiteiten. Ook in Brussel staan er dit jaar een paar Jarry-herdenkingen op het programma, zie hier.

Yves Petry voor het eerst bekroond

De Vlaamse schrijver Yves Petry heeft de BNG Nieuwe Literatuur Prijs 2006 gekregen. Dat is een Nederlandse oeuvreprijs voor jonge Nederlandstalige auteurs onder de veertig die - het is een mondvol - twee of meer prozawerken hebben geschreven, waarvan er één vorig jaar is verschenen. Bovendien mocht de laureaat ook nog geen andere prijs hebben gewonnen. En zie, Petry was in dat geval. Met De achterblijver bewees hij dit najaar zijn eigenzinnig, moeilijk te categoriseren talent. De achterblijver gaat over de psychologische ontmanteling van Gram Goetleven, een man die zijn leven in dienst wil stellen van Baby, een soort ultieme computer. Petry (1967) heeft vier romans op zijn naam staan, waaronder De laatste woorden van Leo Wekeman (2003) en Gods eigen muziek (2001). De jury prees Petry voor de manier waarop hij de grote thema's en zorgen van deze tijd in zijn verhalen weet te verwerken. "Zijn oeuvre kan worden getypeerd als de strijd van de eenling tegen zijn omgeving in een kille, technocratische samenleving." Andere genomineerden waren de Vlamingen Saskia De Coster en David Nolens en de Nederlanders Hiske Dibbets en Hans den Hartog Jager. De prijs, die voordien de DIF-prijs heette, werd eerder al gewonnen door Esther Gerritsen. Zeer verrassend is dat Petry zelfs niet op de deze week vrijgegeven longlist van de Gouden Uil-Literatuurprijs staat. Lees in de comments bij dit bericht ons interview met Yves Petry uit De Morgen, naar aanleiding van De achterblijver.

De ironische identiteit van Arnon Grunberg

Op 12 februari 2007 houdt schrijver Arnon Grunberg de Frans Kellendonklezing 2007. De Frans Kellendonklezing is een jaarlijkse literaire lezing. Ze wordt sinds 1992 georganiseerd door de Radboud Universiteit Nijmegen, ter nagedachtenis aan de auteur Frans Kellendonk (1951 – 1990). Vorig jaar veroorzaakte de lezing veel stennis nadat Joost Zwagerman er een pleidooi hield voor meer straatrumoer in de Nederlandse literatuur: Tegen de literaire quarantaine. Hij onderzocht hoe het kwam dat Nederlandse schrijvers zo aarzelend omgaan met het verwerken van actualiteit in hun romans. Grunberg zal zich in zijn lezing op eerder vertrouwd terrein begeven. De titel van zijn lezing luidt Over joodse en andere paranoia. Ook "de cultus van het slachtofferschap" en "achtervolgingswaanzin als hardnekkig residu van de klassenstrijd" komen aan de orde. Volgens de krant De Gelderlander, die de tekst al kon inkijken, gaat het nochtans daar niet over. Grunbergiaanse thema's als "ironie en identiteit" komen dichter in de buurt. Grunberg is verslingerd aan het aanbrengen van dubbele bodems: "Zozeer zelfs dat sommige lezers zich wel eens vermoeid afvragen wanneer de schrijver nou eens ophoudt met het spelen van spelletjes en of ze hem überhaupt serieus moeten nemen. De Kellendonklezing van Grunberg lijkt ook zo’n spel." Al is de kans groot dat de lezing nog helemaal omgegooid wordt, zo denkt de krant.

Hoge werkbeurs voor Japanse vertaling

De Vlaamse, in Oxford wonende vertaler en Japanoloog Jos Vos krijgt een subsidie van 60.000 euro van het Vlaams Fonds voor de Letteren. Met deze hoge beurs gaat hij voor uitgeverij Athenaeum-Polak de klassieke Japanse roman Genji Monogatari (Het verhaal van Genji) vertalen. Dit is een in het begin van de elfde eeuw geschreven meesterwerk van Murasaki Shikibu, een hooggeplaatste hofdame in de toenmalige Japanse hoofdstad Kyoto. Het verhaal van Genji heeft op de Japanse cultuur een invloed gehad die vergelijkbaar is met die van Don Quijote en Divina Commedia op de Westerse. Het boek omvat 54 hoofdstukken en wordt beschouwd als de eerste "psychologische" roman ter wereld. In de belangrijkste Europese talen was er al een vertaling voorradig, maar nog niet in het Nederlands. Jos Vos publiceerde in 1998 bij De Arbeiderspers ook de roman In Kyoto. Voor de Privé-Domein-reeks vertaalde hij eerder twee boeken van de Japanse schrijver Bashô.

Charles Ducal eerste laureaat Herman De Coninckprijs

Een toch wat onverwachte winnaar voor de eerste Herman De Coninck Poëzieprijs: Charles Ducal (°1952) krijgt van de "vakjury" de 6.000 euro toegeschoven voor In inkt gewassen. Hij werd gekozen uit tien genomineerden. "Deze bundel getuigt van het eerste tot het laatste gedicht van een gerijpt literair meesterschap, waarin de dichter geen enkele concessie doet, noch aan de wereld, noch aan zichzelf", zo prees de jury de bundel. Met In inkt gewassen doorbrak Ducal een schrijversstilte van acht jaar, je kunt hem hier beluisteren. De Publieksprijs voor het beste gedicht - waarvoor 5.400 stemmen werden uitgebracht - ging naar Joke van Leeuwen met Andermans hond. Het gedicht staat trouwens al op de gratis poster, die vandaag gratis te verkrijgen is bij de Vlaamse boekhandels die aan Gedichtendag deelnemen. En echt waar: wanneer je nietsvermoedend een Carrefour binnenwandelt, schalt het gedicht daar ook door de kriepende boxen, geprangd tussen mededelingen over de prijs van de hoevekip & de laatste aanbieding op de afdeling droge voeding. Van poëziebanalisering gesproken. Wie verzint toch zoiets? O ja, Els Moors, de enige debutante onder de tien genomineerden, kreeg nog een ruggesteun als "beste debuut" voor Er hangt een hoge lucht boven ons.

Vijf kandidaten voor VSB-poëzieprijs

Poëzie, je kan er niet naast kijken aan de vooravond van Gedichtendag. Straks wordt de eerste Herman de Coninckprijs uitgereikt en vandaag raakte ook al bekend wie de vijf genomineerden zijn voor de VSB Poëzieprijs 2007, de belangrijkste prijs voor een poëziebundel in het Nederlandse taalgebied (en met 25.000 euro zeker de vetst gehonoreerde). Kanshebbers zijn De herfst van Zorro van Al Galidi, De voorbode van iets groots van Dirk van Bastelaere, IJsgang van Anneke Brassinga, Wuif de mussen uit van Joke van Leeuwen en Hoe je geliefde te herkennen van Tomas Lieske. De jury van de VSB Poëzieprijs 2007 wordt gevormd door dichters Henk van der Waal (voorzitter), Jan Baeke, Stefan Hertmans, Esther Jansma en Albertina Soepboer. Bekendmaking en uitreiking van de prijs op 27 april 2007 in De Rode Hoed te Amsterdam, naar aanleiding van De Week van de Poëzie. Zeg nu nog eens dat poëzie het ondergeschoven kind van de letteren is. Zie vandaag ook de Uitgelezen-boekenbijlage van de krant De Morgen, met een uitgebalanceerde poëziespecial, onder meer met stevige interviews met Leonard Nolens, Marcel van Maele en Saskia de Jong. Johan Vandenbroucke buigt zich in het nummer over de warwinkel van poëzie op het internet.

Britse uitgeverij zet de schaar in klassiekers

Klassiekers uit de wereldliteratuur kampen met een "elitair" imago, zijn té lang en worden vaak gedrukt in een kleine letter. Anna Karenina, David Copperfield en Moby Dick blijken voor veel lezers niet meer te verstouwen, zo beweert althans een marktonderzoek van uitgeverij Weidenfeld & Nicolson (een imprint van Orion Books). De prestigieuze uitgeverij kiest dan maar voor een drastische oplossing. Ze zet de schaar in de boeken van Tolstoj, Dickens of Melville en komt vanaf mei 2007 met Compact Editions van literaire klassiekers, die op "een sympathieke wijze geredigeerd" zijn tot minder dan 400 pagina's. Geen nood, zalft de uitgeverij: plot, personages en historische achtergronden blijven wel overeind. Met de slogan Great Books in Half the Time mikt Weidenfeld & Nicolson dan ook op druk bezige culturo's en luie studenten, die toch graag met hun belezenheid uitpakken, maar de integrale hap niet lusten. De eerste zes gekortwiekte classics zijn Anna Karenina (Lev Tolstoj), Vanity Fair (William Thackeray), David Copperfield (Charles Dickens), The Mill on the Floss (George Eliot), Moby Dick (Herman Melville) en Wives and Daughters (Elizabeth Gaskell). De schrijfster Jenny Diski maakt zich intussen op haar site al behoorlijk boos over de hakbijlpolitiek van het uitgevershuis en de potentiële lezers: "They want to be able to say that they've read the classics, but they don't want actually to read them. A novel's just a story, isn't it? Just the gist, please, I'm busy, very, very busy." En ze concludeert: "Een sympathiek geredigeerde Moby Dick is niets waard."

Google werkt aan "I-tunes" voor boeken

De internetzoeker Google wil binnenkort uitpakken met een volwaardig systeem waarmee boeken integraal op computerschermen of op mobiele apparaten (zoals een Blackberry of smartphones) kunnen worden gedownload. Google is zeer ambitieus: ze mikken op een gesofisticeerd boekenplatform met een gigantische voorraad boekendownloads, naar het voorbeeld van Apple met zijn I-tunes of Flickr voor foto's. Maandelijks gebruiken 380 miljoen gebruikers Google. Als het plan concreet wordt, zou het e-book kunnen doorbreken naar het brede publiek én betekent het alleszins een aardverschuiving in de uitgeverswereld. Googles e-bookplatform wil resoluut verder borduren op de Google Book Search-dienst. De zoekgigant maakt, in samenwerking met uitgevers en bibliotheken, al een hele tijd boeken doorzoekbaar via het net. Ook grote kanonnen als Penguin, HarperCollins en Simon & Schuster zijn bij dit project betrokken. James Redmer van Google Book Search in Europa zegt over de nakende e-bookcoup: "Uiteindelijk zullen de lezers beslissen op welke manier boeken gelezen worden." Het e-book is de laatste tijd weer volop in beweging. In Japan zijn al systemen ontwikkeld om volledige verhalen per hoofdstuk te downloaden op de GSM (zie het Papieren Man-bericht over de GSM-roman) en onlangs kwam Sony met een nieuwe hoogwaardige versie van zijn E-book Reader, waarop 10.000 boektitels gestockeerd zijn. De nieuwe Reader is binnenkort ook in Europa beschikbaar. Ook Amazon laboreert ijverig aan een e-bookservice. The Guardian analyseert de zenuwachtigheid in de e-bookbranche én weegt de kansen van dit Google-project, waarover de zoekkolos regelmatig in de clinch ligt met de uitgeverswereld.

Wereldreiziger Ryszard Kapuscinski overleden

"De tijd doodt, maar het gebrek aan tijd doodt eveneens", noteerde Ryszard Kapuscinski in het aforistische getinte Lapidarium. Vanavond heeft die tijd hem te grazen genomen. De Poolse televisie maakte bekend dat de wereldreiziger, journalist en schrijver op 74-jarige leeftijd na een ernstig ziekbed is overleden. Kapuscinski was een monument. " Hij schreef met het inzicht van een historicus, met de stijl van een dichter en met het overwicht van iemand die het zelf allemaal heeft meegemaakt", zo catalogeerde De Volkskrant hem ooit raak. Door zijn collega's was hij onlangs nog uitgeroepen tot "Poolse journalist van de eeuw". Kapuscinski was een eersterangsgetuige van talrijke slagvelden en politieke gebeurtenissen, waarover hij in een levendige, soms kortaangeboden stijl schreef. John Le Carré ridderde hem tot "de onnavolgbare magiër van de reportage." De laatste jaren circuleerde Kapuscinski's naam zelfs als groot kandidaat voor de Nobelprijs Literatuur. Kapuscinski werd geboren op 4 maart 1932 en groeide op in een straatarm milieu. Op zestienjarige leeftijd publiceerde hij al gedichten, maar de journalistiek bleek aantrekkelijker dan de wankele dichtkunst. Later trad hij in dienst van het communistische Polityka, waarvoor hij geheel Polen doorkruiste. Stilaan vergaarde hij ook bekendheid met zijn buitenlandse reportages over Afrika, het continent waaraan hij spoedig zijn hart had verpand. Vanaf de jaren zestig werkte hij als buitenlandcorrespondent voor het Poolse persagentschap PAP, waarvoor hij zowel in Azië, Zuid-Amerika als Afrika ettelijke oorlogen, militaire conflicten en staatsgrepen versloeg. Kapuscinski schreef vanaf dat moment drie versies van zijn reportages: een voor het agentschap, een ander voor de Poolse autoriteiten en nog een andere ongecensureerde én kleurrijker versie, bedoeld voor eigen gebruik. Zijn ervaringen kwamen terecht in zorgvuldige gecomponeerde boeken met een grote adem. Mondiale bekendheid verwierf hij vervolgens met De voetbaloorlog (1978), De Keizer (1978, over de Ethiopische Keizer Haile Selassie) en De Sjah aller Sjahs (1982, over de omwenteling in Iran na de afzetting van de Sjah, geschreven met "een mengeling van sympathie en afstand", aldus NRC-Handelsblad destijds). Kapuscinski smokkelde in deze soms allegorische, beheerst geschreven boeken verkapte commentaar op het communistische regime. Vanaf 1980 concentreerde de journalist zich steeds meer op zijn schrijverschap. Lapidarium, de bundel met indrukken en invallen, is er een uitvloeisel van. Veel lof vergaarde hij ook met Imperium (1993), zijn reissaga over de uiteenvallende Sovjetunie. In Ebbenhout (1998) werden zijn talrijke Afrikaanse impressies gebundeld. Twee jaar geleden verscheen zijn laatste boek Reizen met Herodotos, waarin hij in het spoor van zijn Griekse voorganger trad. Meer over Kapuscinski's leven bij de New York Times, BBC News en destijds ook hier.

Longlist Gouden Uil met vijf Vlamingen

Iets vroeger dan gewoonlijk is de longlist van de Gouden Uil-literatuurprijs (die op 31 maart 2007 wordt uitgereikt) bekend gemaakt. Bij de 13 geselecteerde romans zijn er vijf Vlamingen, waaronder - vrij verrassend - J.M.H. Berckmans én Pol Hoste die met Een dag in maart een matige pers kreeg. Ook Fred de Vries met Club Risiko is een vreemde eend in de bijt. Het boek is een enerverende trip door de Europese muzikale undergroundscène in de jaren tachtig. En ja, het debuut van Christaan Weijts blijft het zichtbaar ook goed doen bij jury's. Opvallende afwezigen: Saskia de Coster, Marcel Möring met Dis én misschien welvooral Yves Petry met De achterblijver. De dertien kanshebbers (waaronder - het kon niet missen - Arnon Grunberg) zijn J.M.H. Berckmans - Je kunt geen twintig zijn op suikerheuvel (Meulenhoff/Manteau), Remco Campert - Het satijnen hart (De Bezige Bij), Fred de Vries - Club Risiko (Nijgh & Van Ditmar), Bernard Dewulf - Loerhoek (Atlas), Arnon Grunberg - Tirza (Nijgh & Van Ditmar), Hella S. Haasse - Het tuinhuis (Querido), Pol Hoste - Een dag in maart (Prometheus), Tom Lanoye - Het derde huwelijk (Prometheus), Ilja Leonard Pfeijffer - Het ware leven, een roman (De Arbeiderspers), Dimitri Verhulst - De helaasheid der dingen (Contact), Christiaan Weijts - Art.285b (De Arbeiderspers), L.H. Wiener - De verering van Quirina T. (Contact) en de essaybundel van Joost Zwagerman – Transito (De Arbeiderspers). De bekendmaking van de shortlist is voorzien voor 12 februari 2007, zie ook de website. Vorig jaar kreeg Henk van Woerden postuum de Gouden Uil voor Ultramarijn.

Leesbevorderaars in de prijzen

Boek.be, de Vlaamse organisatie van het boekenvak, heeft haar Gulden Boek 2007 toegekend aan twee individuen die zich levenslang hebben ingespand om kinderen en volwassenen aan het lezen te krijgen. Ria Dorssemont doceert aan de Katholieke Hogeschool te Turnhout, waar ze toekomstige leraren begeleidt in de creatieve omgang met kinderen, boeken en lezen. Dorssemont geldt ook als de eerste leesjuf van Vlaanderen. De andere prijswinnaar Manu Manderveld heeft zijn sporen verdiend als bestrijder van de laaggeletterdheid, destijds als voorzitter van de Werkgroep Makkelijk Lezen. Volgens recent onderzoek zouden 800.000 Vlamingen laaggeletterd zijn. Het Gulden Boek bestaat sinds 1963 en wordt toegekend "aan een persoon of organisatie die zich heeft ingezet voor het boek of de verspreiding ervan." Eerdere laureaten zijn onder meer Cyriel van Tilborgh (voorzitter van het Willem Elsschot Genootschap) en Jozef Deleu. (via Boekblad)

Don Quichotte voor kinderen en daklozen

Tijd om de windmolens te bestormen, denken onze verschillende zuiderburen. De toonaangevende Spaanse krant El País startte afgelopen zondag met een opgemerkt initiatief. Onder de titel ‘Mis Primeros Clásicos’ biedt de krant dertig titels uit de canon van de wereldliteratuur aan, bewerkt voor kinderen van 5 tot 12 jaar. Het verwondert niet dat de Spanjaarden als eerste boek in de reeks, voor Don Quichot van Cervantes kozen. Volgende titels in de reeks zijn onder meer Robin Hood, Romeo en Julia, Moby Dick, Schateiland en Huckleberry Finn. De actie loopt elke zondag, nog tot 19 augustus. In Spanje studerende literatuurliefhebbers kunnen zich na deze vereenvoudigde versie wagen aan de real stuff. Ondertussen beheersen ook Les Enfants de Don Quichotte met hun acties ten behoeve van daklozen in Frankrijk de politieke kalender. (HC)

Kruimeldief (4)

Onvoorspelbare rubriek met vers gebakken letterwaar en/of achterstallig leesvoer:

**Zeldzame boeken, atlassen en bijzondere drukken scheren steeds hogere toppen op veilingen. Het zakenblad Forbes springt mee op de kar en brengt een overzicht van de 10 duurste boeken van 2006, waaronder nogal wat atlassen én een Shakespeare-editie uit 1623.

**Het sober ogende, nieuwe Nederlandse opinieweekblad Opinio (waarachter onder meer als geldschieter de vroegere Philips-topman Rolf Pieper schuilt) lag vrijdag voor het eerst in de rekken. Een flinke voorproef van het zich als "links-conservatief" profilerende tijdschrift op hun website, met onder meer Roger Scruton, Theodor Dalrymple, Benno Barnard, Ayaan Hirshi Ali en Sylvain Ephimenco.

**Ian McEwan is niet weg te slaan uit deze kolommen. U leert er vast mee leven. The Independent brengt een fijngeslepen portret van McEwan en overloopt met veel nuance alle recente tribulaties rond zijn persoon en zijn oeuvre.

**Geert van Istendael wordt de nieuwe voorzitter van de PEN-club Vlaanderen, aftakking van de International PEN die zich beijvert voor vrije meningsuiting van schrijvers en zich verzet tegen censuur. PEN Vlaanderen leidt een nogal slaperig bestaan maar misschien komt daar nu - met ook Margot Vanderstraeten in het nieuwe bestuur - verandering in. PEN Vlaanderen heeft onder meer een schrijversflat voor buitenlandse auteurs ter beschikking. De club had onlangs de vrijdag vermoorde Armeense journalist Hrant Dink "geadopteerd", zie hier.

**Philippe Sollers schrijft in Le Nouvel Observateur met smaak over de seksuele zeden én praktijken van topcourtisanes onder het Tweede Keizerrijk en de Derde Republiek, naar aanleiding van Le Livre des courtisanes. Archives secrètes de la police des moeurs (1861-1876) van Gabrielle Houbre. Zie ook Libération.

**Bewley's Cafe in Dublin, waar ook James Joyce zijn tenten wel eens opsloeg, is met sluiting bedreigd, weet alweer The Independent.

**Het Radio 1-programma Alaska bracht zondag een hommage aan Herman De Coninck: "De dood heeft mij een aanzoek gedaan", hier te beluisteren.

**De flamboyante Nederlandse dichter Serge van Duijnhoven krabbelt, na een aantal - letterlijk te nemen- dreunen stilaan weer recht en maakt opnieuw Brussel onveilig. Onstuimig interview in Brussel Deze Week.

**Volgens Marc Reynebeau (dezer dagen ook jurylid van de Herman De Coninck-poëzieprijs) is de modale Vlaamse dichter gemiddeld 51 jaar oud én van het mannelijk geslacht. Door die vaststelling uit De Standaard der Letteren van vrijdag jl. voelen niet enkel vrouwelijke poëtische zielen zich in hun wiek geschoten, ook het opperhoofd van poëziesite De Contrabas is danig van zijn a propos.

De duivel-doet-al van lezend Albanië

Wie over literatuur en Albanië spreekt, komt al gauw bij één mondiaal gekoesterde schrijver uit: Ismail Kadare. Maar heeft het post-communistische Albanië ook jonge schrijvers in de aanbieding? Niet echt, zo blijkt uit deze fascinerende reportage over lezend Albanië en zijn belangrijkste uitgeverij Skanderbeg Books in NRC-Handelsblad. Romanschrijfster en dichteres Flutura Açka (40) is zowat het manusje van alles van de Albanese letteren, zo kan verslaggever Hans Beerekamp met eigen ogen vaststellen. Met haar Nederlandse partner Richard van den Brink vormt ze de drijvende kracht achter een soort Bezige Bij van Albanië, terwijl ze intussen ook haar eigen literaire productie op peil houdt. Skanderbeg Books is gespecialiseerd in vertalingen van Europese literatuur en kiest daarbij voor kwaliteit. Pamuk, McEwan, Houellebecq, Veronesi en Oz zijn in het fonds opgenomen en bieden de economisch achterop hinkende Albanezen een venster op de wereld. Hoewel er in Albanië nog relatief veel gelezen wordt, is een boek al een bestseller wanneer er 1000 exemplaren over de toonbank gaan. De literaire kritiek staat in Albanië nog in de kinderschoenen, al besteedt de televisie regelmatig aandacht aan literatuur. Toch mogen boeken vooral niet duur zijn: 10 euro voor een roman is zowat het maximum. Want kijk, zelfs één van de eerste uitgaven van Skanderbeg Books, een vertaling van Dick Bruna's Nijntje, bleek met 300 lek (2,40 euro) te prijzig voor een kinderboek. Het Albanese Nijntje moest uiteindelijk verramsjt worden voor 100 lek.

Jan Blokker krijgt Machiavelliprijs

De Nederlandse columnist en schrijver Jan Blokker (°1927) ontvangt de Machiavelliprijs 2006 "voor zijn gehele oeuvre als dagbladcolumnist". De prijs, toegekend door de Stichting Machiavelli, gaat elk jaar naar "een persoon of organisatie die een markante bijdrage heeft geleverd aan de communicatie tussen politiek, overheid en burger." Het juryrapport is niet bepaald zuinig met loftuitingen en noemt Blokker "de koning der columnisten": "In de nationale roofdierengalerij van stukjesschrijvers is Jan Blokker het ereluipaard. [...] Achtereenvolgende generaties van journalisten, politici, onderwijzers, psychologen, andragogen, communicatiewetenschappers en opiniepeilers groeiden met hem op. Ze kregen zonder uitzondering klappen van die ene man die op zijn vaste verschijningsdagen niet mocht ontbreken aan het ontbijt.'' Blokker, "effectieve luis in de pels van politiek en media", wordt ook geprezen voor zijn accurate omgang met het verleden: "Keer op keer beklemtoont Jan Blokker het belang om gebeurtenissen in hun historische context te plaatsen. Een reflex die weldadig aandoet in een tijd waarin historisch besef een steeds schaarser goed dreigt te worden." De Stichting Machiavelli ijvert er al enige tijd voor om de naam van de politiek denker Machiavelli op positieve wijze in het nieuws te brengen. De onderscheiding wordt komende woensdag uitgereikt. Meer over de omstreden figuur Blokker in dit weliswaar uit 1996 daterende, weinig vleiende portret uit de Groene Amsterdammer én op de auteurspagina van zijn uitgever.

De top tien van onverfilmbare boeken

Boekverfilmingen blijven het uitstekend doen, zo stelt het webzine Screenhead vast. Kijk maar naar het recente succes van The Perfume: The Story of a Murderer, naar het boek van Patrick Süskind. Het merendeel van de bioscoopfilms heeft tegenwoordig een roman als uitgangspunt, "which is ironic, considering the increasing lack of interest in books these days as opposed to the spoon-fed thoughts offered by Hollywood", aldus Screenhead. Ook bij ons komt eerstdaags een veelbesproken boekverfilming uit: Ex-drummer van Koen Mortier, gebaseerd op de roman van Herman Brusselmans. Toch zijn er nog flink wat boeken die weerspannig "onverfilmbaar" blijken te zijn. Screenhead maakte een aardig lijstje, met pittige commentaar bij eerdere mislukte verfilmingen én suggesties van regisseurs die het misschien wél zouden aankunnen. Nummer één op de ranglijst van unfilmables staat - niet verwonderlijk - Ulysses van James Joyce. Twee eerdere pogingen (onder meer Bloom uit 2003) bleken afknappers. Voorts doen volgende boeken regisseurs in het zand bijten: De opwindvogelkronieken van Haruki Murakami, Honderd jaar eenzaamheid van Gabriel Garcia Marquez (nog nooit heeft iemand zich zelfs aan een verfilming gewaagd, onder meer vanwege het gebrek aan een centraal personage), De gedaanteverwisseling van Franz Kafka (iets voor David Lynch?), de cyclus Op zoek naar de verloren tijd van Marcel Proust, De vanger in het koren van J.D. Salinger, alle boeken van Thomas Pynchon én Molloy/Malone van Samuel Beckett.

Gouden Ganzenveer voor Tom Lanoye

De Gouden Ganzenveer 2007 gaat naar de Vlaamse schrijver Tom Lanoye (°1958). Lanoye krijgt de onderscheiding "vanwege zijn bevlogen schrijverschap, briljante taalvondsten en scherpe satirische pen, waarmee hij zijn opinie en ideeënrijkdom vormgeeft", aldus de vijftien vooraanstaande leden van de Academie De Gouden Ganzeveer. De prijs wordt sinds 1955 - zo mogelijk jaarlijks - toegekend aan een persoon of instituut "vanwege zijn of haar grote betekenis voor het geschreven en gedrukte woord in Nederland." Eerdere laureaten zijn onder meer Peter van Straaten (2006), Kees van Kooten, H.J.A Hofland, Armando, Jan Blokker en Michaël Zeeman. Het is de eerste keer dat de Gouden Ganzeveer een Vlaming te beurt valt. De uitreiking vindt plaats op donderdag 19 april in hotel The Grand te Amsterdam.

Saint-Amourprijs voor Goede Seks gelanceerd

In het kader van Saint-Amour, het bekende literaire evenement over liefde en begeerte, stelt organisator Behoud de Begeerte een Goede Seks Prijs in. De Saint-Amourprijs voor Goede Seks wil de mooiste literaire sekspassage in Nederlandstalig proza uit 2006 bekronen. Organisator Luc Coorevits biedt hiermee een antwoord op de Slechte Seks Prijs, die volgende week op De Nachten wordt uitgereikt en een doorslagje is van de Britse Bad Sex in Fiction Award. "Zo'n Slechte Seks Prijs is onzin", zegt Coorevits in De Morgen. "Niemand is toch geïnteresseerd in slechte seks of in slechte literatuur. Goede seks en goede literatuur interesseren iedereen. Bovendien sluit de Goede Seks Prijs naadloos aan bij de bedoelingen van Saint-Amour: wij willen het beste van de literatuur over erotiek, lust, liefde en begeerte aan bod laten komen." In eerste instantie wordt nu een lijst van vijf à tien werken met een zinnenstrelende sekspassage opgesteld. Die staat op woensdag 7 februari in de Uitgelezen-bijlage van De Morgen. Een team van De Morgen-recensenten (waaronder uw dienaar) en medewerkers aan het reizende boekenprogramma Uitgelezen waden met veel lust door het Nederlandstalige proza-aanbod van 2006 en maken de selectie. "Het is een publieksprijs", benadrukt Coorevits. "De geselecteerde fragmenten zullen op de voorstellingen van Saint-Amour worden voorgelezen en het publiek zelf kiest zijn favoriete sekspassage. De winnaar wordt bekendgemaakt op de laatste Saint-Amouravond op 22 februari in Aalst." De laureaat krijgt eeuwige roem en een fles Saint-Amour, een voortreffelijke Beaujolaiswijn. Het publiek kan een romantisch weekend in het Franse dorp Saint-Amour veroveren. De prijs zou een jaarlijkse traditie moeten worden. Deze week raakte trouwens ook het volledige programma van Saint-Amour bekend, zie hier.

Briefwisseling Brouwers-Komrij op komst

Binnenkort verschijnt de "complete en ongekuiste" briefwisseling tussen Gerrit Komrij en Jeroen Brouwers. De stilte bestaat uit zoveel antwoorden ziet op 15 maart 2007 het licht bij de daartoe speciaal in het leven geroepen uitgeverij De Luchtbuks. Toch is de correspondentie tussen beiden niet zo volumineus. In 1981 koesterde Komrij het plan om met Brouwers brieven te gaan uitwisselen, die zouden resulteren in een stevig deel in de Privé Domein-reeks van De Arbeiderspers, waaraan beide auteurs toen verbonden waren. Brouwers was het idee zeer genegen en schreef vervolgens "zulke mooie en bruisende brieven dat Komrij - die überhaupt nooit brieven schreef - na een aantal dappere pogingen de moed weer in de schoenen zonk". De briefwisseling bleef zo in een embryonaal stadium steken. Niettemin zal de bundel "zowel de verwantschap als de onoverbrugbare verschillen" tonen tussen beide heren, die toentertijd polemisch nogal wat gensters sloegen. "Bovenal vormt de correspondentie het bewijs van een schitterende mislukking", aldus de initiatiefnemers. Achter uitgeverij De Luchtbuks schuilen Onno Blom, René Franken van het Antwerpse antiquariaat Demian en bibliofiel drukker Dick Wessels (van Het Gonst). De stilte bestaat uit zoveel antwoorden telt 60 pagina's, verschijnt in een oplage van 220 door de auteurs gesigneerde exemplaren en kost 99 euro. Als u een Romeins genummerd exemplaar wilt, komt u dat zelfs op 475 euro te staan. Er is ook een presentatie in aanwezigheid van beide auteurs gepland. Bestellen kan via Demian, 00 32 (0)3 233 32 48, info@demian.be. Zie ook dit interview met Onno Blom in het programma Desmet Live.

De 'Poe Toaster' slaat weer toe

Sinds 1949 wordt het graf van de Amerikaanse dichter en horrorschrijver Edgar Allan Poe in de vroege morgen van 19 januari jaarlijks bezocht door een mysterieuze, in het zwart geklede man met een wandelstok. Die laat er vervolgens een half geledigde fles dure Franse cognac achter én plaatst drie bloedrode rozen op de tombe. De figuur, die zich angstvallig anoniem houdt en zijn gezicht met een sjaal bedekt, staat bekend als de Poe Toaster. Hij brengt op de geboortedag van de schrijver zijn hardnekkige en curieuze hommage aan de wereldberoemde schrijver van onder meer The Raven (1845). Vervolgens verdwijnt de Poe Toaster als een hazewind van de Westminster Hall and Burying Ground in Baltimore, het kerkhof waar Poe begraven ligt. Het ritueel wordt elk jaar gadegeslagen door een groep toeschouwers en ook vrijdagnacht was het zover, zo meldt CNN. Meer dan 50 Poe-volgelingen waren present om weer een glimp op te vangen van de Poe Toaster. In 2006 ontstond er zelfs een opstoot toen sommige toeschouwers de identiteit van de Poe Toaster mordicus wilden 'ontmaskeren.' Dat kon op het nippertje verhinderd worden. Men vermoedt trouwens dat de huidige Poe Toaster allang niet meer de man is die in 1949 de traditie in gang zette. In 1993 liet de Poe Toaster een briefje achter met de boodschap "The torch will be passed". Wellicht heeft de Poe Toaster de fakkel doorgegeven aan zijn zoon of een familielid. Anderen zien er ook de hand in van een geheim Poe-genootschap. Meer speculaties over deze grafqueeste, in de ware traditie van een Poe-verhaal, lees je hier. De literair zeer invloedrijke Edgar Allan Poe werd geboren op 19 januari 1809 en overleed, na een turbulent leven, op 7 oktober 1849, in nooit opgehelderde omstandigheden. Hij stierf op doorreis in Baltimore, een paar dagen nadat hij daar in een soort delirium in een greppel nabij een taverne was aangetroffen.

Wolf Biermann dan toch Berlijns ereburger

Op initiatief van christen-democraten, groenen en liberalen krijgt de Duitse dichter, schrijver en zanger Wolf Biermann (°1936) dan toch het ereburgerschap van Berlijn. Er ontstond deze week ophef toen bleek dat de socialistische SPD het voorstel om Biermann te eren eerst niet steunden en dat de postcommunistische PDS er zelfs al helemaal tegen was. Wellicht heeft de grote ruchtbaarheid aan de affaire de SPD op andere inzichten gebracht. De Berlijnse SPD met de burgemeester Wowereit in de rangen, heeft Biermann (die inwoner van Hamburg is) uiteindelijk zelf mee voorgedragen. Wolf Biermann, zoon van een communist die in Auschwitz omkwam, trok in 1953 naar de DDR. Hij maakt al snel naam met zijn spitse liederen en teksten, die ook de communistische autoriteiten niet spaarden. De botsing kwam tot een hoogtepunt in 1976, toen Biermann na een bezoek aan West-Duitsland in de DDR ‘ausgebürgert’ werd en het land niet meer binnen mocht. Biermann werd zo de bekendste DDR-dissident en ook na de Wende bleef hij een vaak geraadpleegde intellectueel. Vele Duitsers zien in de persoonlijke geschiedenis van Bierman grote parallellen met de naoorlogse Duitse geschiedenis. In dat licht moet ook zijn ereburgerschap worden gezien. Biermann wordt de 115de ereburger van Berlijn en treedt in het spoor van illustere namen als Humboldt, Bismarck en Marlene Dietrich. Ironisch genoeg prijkt ook het vroegere DDR-staatshoofd Erich Honecker op de lijst. Achtergronden bij de zaak in Der Spiegel en de Berliner Zeitung. [van onze gastmedewerker Hans Cottyn]

Ras le bol voor Franse literaire prijzen?

De Franse romanschrijfster Madeleine Chapsal (°1925) pleit voor het simpelweg opdoeken van alle Franse literaire prijzen. Chapsal, die in november 2006 na vijfentwintig jaar zetelen uit de jury van de Prix Fémina werd gezet (nadat ze een boekje open had gedaan over onfrisse jurypraktijken) lanceerde haar radicale voorstel gisteren in Le Figaro Littéraire. In haar vlammende tekst gaat ze in op de reacties die ze kreeg na haar onthullingen over het gemanoeuvreer binnen de jury's. "Het ergste zijn in mijn ogen de venijnige, voortdurende twisten die deze literaire prijzenjacht veroorzaakt." [....] Is het geen tijd om een revolutie te ontketenen? Ik zeg wel degelijk "revolutie" en geen "hervorming", zoals men elk jaar wel ergens voorstelt." Ze wijst erop dat veel van de grootste schrijvers nooit bekroond raken en dat diegenen die dat wel worden, zich er vaak over beklagen dat een literaire prijs hen "steriliseert". Chapsal haalt ook uit naar uitgevers die hun poulains ten allen prijze naar voren schuiven. Volgens Chapsal worden er in Frankrijk 10 literaire prijzen per dag uitgereikt. "Het is tegelijkertijd een spelletje én een oorlog", hoont ze. A bas le prix, vive la lecture, zo besluit de 81-jarige haar met veel uitroeptekens gelardeerde betoog. Chapsal ontkent stellig dat ze de tekst uit rancune schreef.

Verzoening rond Elsschot-archief

De erfgenamen van de Antwerpse schrijver Willem Elsschot (1882-1960) hebben eindelijk een akkoord bereikt over de verkoop van zijn archief, zo meldt De Morgen vanochtend. Ze hebben beslist dat het archief moet samenblijven. De toekomst van het archief verzeilde in woelig vaarwater, nadat de Elsschot-familie onderling in onmin was gevallen. "Het volledige archief zal te koop worden aangeboden, wat tot dusver juridisch onmogelijk was, en ondertussen bewaard blijven in het Antwerpse Rockoxhuis", zo schrijft Armand Plottier. Het archief werd aanvankelijk beheerd door zoon Walter De Ridder, ook na de dood van zijn vader Alfons De Ridder (alias Elsschot). Na het overlijden van Walter De Ridder in 1992 kwam het archief in handen van diens drie zonen, Walter jr, Alfons en Kristiaan. Toen de drie kleinzonen later een deel van het Elsschot-archief op een veiling wilden verkopen, spanden andere familieleden (waaronder Elsschot nog levende dochter Ida en een andere kleinzoon Jan Maniewski) een rechtszaak aan. Het archief - eigendom van alle erfgenamen - blijft nu volledig en zou, aldus de verzoende familieleden, best beheerd worden door een wetenschappelijke instelling (bij voorkeur het AMVC-Letterenhuis in Antwerpen). Dat was immers ook de wens van Elsschot. 125 jaar na zijn geboortedag is er dit jaar trouwens een afgeslankte versie van het Elsschot-jaar. Pas in 2010, 50 jaar na zijn overlijden, komt er een groter evenement.

Nominaties Vlaamse Cultuurprijzen 2006 bekend

Vandaag zijn de nominaties voor de Vlaamse Cultuurprijzen 2006 vrijgegeven. Deze prijzen zijn "een blijk van waardering aan organisaties of personen die het afgelopen jaar een bijzondere bijdrage aan het cultuurleven geleverd hebben." Er zijn intussen een tiental categorieën binnen de cultuurprijzen van de Vlaamse Gemeenschap, die op maandag 5 februari 2007 te Gent worden uitgereikt. In de boeken- en literaire branche onthouden we Marc Kregting, Luc Huyse en Jan Lauwereyns als de drie genomineerden voor de Prijs voor Kritiek en Essay. De nominatie van Kregting, die over het hedendaagse boekenvak het hoogst kritische maar ongenuanceerde essay Ze zijn niet van Jeremia (2004) schreef, mag opmerkelijk heten. De jury schrijft: "Het beeld dat uit zijn essay oprijst, is niet fraai: de boekenwereld is een wereld vol marionetten geworden, waarin allerlei mechanismen werkzaam zijn (tot en met de ‘couveusecanonisering’) die van het literaire klimaat bovenal een ‘reputatieklimaat’ maken." Lauwereyns verkreeg de nominatie grotendeels voor zijn essaybundel Splash! Lyrische suite over biologie, ritueel en poëzie (2005). Ook opvallend: beide essays zijn uitgegeven door uitgeverij Vantilt. Verder komen voor de Prijs voor Toneelliteratuur Jan Lauwers, Michael De Cock en Jan Fabre in aanmerking. Te signaleren valt ook nog de nominatie van de vroegere hoofdbibliothecaris van de Gentse Stadsbibliotheek Frans Heymans voor de Prijs voor de Vrijwilliger. Heymans is sterk geëngageerd in het project Literair Gent. Elke winnaar van een Cultuurprijs krijgt 12.500 euro. Er is ook nog een Cultuurprijs voor Algemene Culturele Verdienste ter waarde van 20.000 euro. De prijzen, waaronder nu zelfs ook eentje voor Smaakcultuur, worden uitgereikt in de Vlaamse Opera te Gent, in een evenement onder de hoede van Klara-mens Chantal Pattyn.

Heengegaan: Robert Anton Wilson en Art Buchwald

Er vallen deze week nog twee (min of meer) literaire doden te betreuren. De bizarre Amerikaanse cultschrijver Robert Anton Wilson haalde net niet zijn 75ste verjaardag en kondigde zijn nakende dood bijna daags tevoren aan op zijn blog. De langbaardige criticus van the American way of life werd ook bij ons in sommige science-fictionmiddens op handen gedragen, vooral voor zijn The Illuminatus! Trilogy (samen met Robert Shea, 1969-1971) en Schrödingers Cat Trilogy (1980-81). Wilson, die lange tijd voor Playboy schreef, haalde zelfs ooit het omslag van Time, zie hier. The Illuminatus! Trilogy legde op vreemdsoortige wijze de paranoia bloot achter allerlei samenzweringstheorieën. De bedoeling van Wilsons werk was om tot een "mindfuck" te komen, een soort "super agnosticism", zodat mensen aan alles zouden twijfelen. Wilson was een typisch product van de Amerikaanse tegencultuur van de sixties. Hij was, als kompaan van Timothy Leary, ook een notoir druggebruiker en experimenteerde volop met schrijven onder invloed. Uitgebreide obituaries in The Guardian en The New York Times.

Vandaag overleed in Washington dan weer de Amerikaanse satirische columnist en auteur Art Buchwald op 81-jarige leeftijd. De productieve Buchwald schreef meer dan vijftig jaar columns in tientallen kranten (waaronder deze in de Washington Post erg befaamd was). Hij publiceerde ook dertig boeken en won in 1982 de journalistieke Pulitzer Prize. Zijn eerste stukje verscheen in 1953 in de Herald Tribune. Laatste woorden van de eeuwig ad remme Buchwald: "Laat me niet sterven op dezelfde dag dat Fidel Castro sterft". Groot portret in The New York Times.

Mooiste boekomslag 2006 verkozen

Nog een onverwachte onderscheiding erbij voor Boven is het stil, de debuutroman van Gerbrand Bakker. Het boek heeft volgens de Nederlandse boekhandelaren het mooiste omslag van 2006, zie hier. Marry van Baar ontwierp het omslag, waarop een fraaie foto met koeien, cumuluswolkjes en helblauwe lucht staat. Het boek verscheen in maart 2006 bij uitgeverij Cossee en heeft op kousenvoeten veel lezers geraakt. Momenteel ligt een achtste druk ter perse. Bakker kreeg voor het boek ook al de Debutantenprijs en het Gouden Ezelsoor, zie ons eerder bericht. De verkiezing van Het Mooiste Boekomslag is een gezamenlijk initiatief van Boekblad en Stichting De Bestverzorgde Boeken. De plechtige uitreiking in de Amsterdamse Athenaeum-boekhandel moest vanavond vanwege de hevige storm worden afgelast.

Geef ons heden ons Dagelijks Boek

Binnenkort beleeft de rondreizende tentoonstelling Het Dagelijks Boek haar première. Hiervoor selecteerden een aantal deskundigen twaalf zeventiende-eeuwse boeken, afkomstig uit de Vlaamse erfgoedbibliotheken. Door hun onderwerp, hun vaak bescheiden vormgeving en (volks)taal bereikten deze geschriften een groot publiek en vormen ze een illustratie van het dagelijks leven in de zeventiende eeuw. Het gaat onder meer om een almanak, een kookboek, een liedbundel, een tuinboek en een Reynaertvolksboek. "Welke functies vervulde een toeristische gids over de Nederlanden? Wat vertellen een handboek voor vroedvrouwen en een satire over ‘de overdaet der vrauwelycke kleederen’ over het beeld en de positie van de vrouw in de zeventiende eeuw?", zo vragen de initiatiefnemers zich af. Specialisten geven tekst en uitleg, terwijl twaalf min of meer bekende Vlamingen een hedendaags commentaar leveren. Tekenares Ilah zet de vrouwensatire in beelden om en een 17de-eeuws recept krijgt dan weer een nieuwe invulling in enkele Vitaya-reportages. Het Dagelijks Boek valt te bekijken in zes Vlaamse bibliotheken. De expo maakt haar debuut op 2 maart 2007 in de Nottebohmzaal van de Antwerpse stadsbibliotheek. De website zal ook de gedigitaliseerde versies van de boeken tonen, mét commentaar.

Harold Pinter ontvangt Légion d'Honneur

De Britse toneelschrijver Harold Pinter (°1930) heeft een Légion d'Honneur gekregen. Dat is een van de hoogste Franse eerbewijzen. De onderscheiding werd hem gisteren door de Franse premier Dominique de Villepin tijdens een Londens bezoek opgespeld. Pinter, die in 2005 de Nobelprijs Literatuur ontving, geldt als een van de grootste levende Britse toneelschrijvers. Hij staat ook bekend om zijn ferme standpunten rond de buitenlandse politiek van de Verenigde Staten en Groot-Brittanië. Hij verzet zich sterk tegen de interventie in Irak en noemde Tony Blair ooit "a deluded idiot". Tijdens de ceremonie roemde de Villepin, die een groot literatuurliefhebber is, Pinters gedicht American Football, waarin hij een metafoor van de "verleiding van imperialisme en geweld" zag. Hij noemde het gedicht "een van de meest accurate oorlogsbeelden."

Kruimeldief (3)

Plots verschijnende rubriek met literaire snuisterijen & wetenswaardigheden à la carte:

**Een metselaar graaft in zijn familieroots en kijk, zijn broer blijkt zowaar de Britse schrijver Ian McEwan te zijn. Het onwaarschijnlijke verhaal, dat nu pas uitlekte, staat in The Guardian en NRC-Handelsblad.

**Adriaan Van Dis, van wie heel spoedig de nieuwe roman De wandelaar verschijnt, komt in 2007 opnieuw op de buis, nog wel met zeven Afrikaanse VPRO-reisreportages, zie hier.

**VPRO Boeken heeft een aardig stuk over de "Lampianen", die vergeefs dromen van een heropleving van de magisch realistische Hubert Lampo-sfeer. De Antwerpse Cogels Osylei krijgt daarbij een glansrol. Reportage in De Avonden, morgen donderdag 18 januari.

**Het verse nummer van het prima Franse tijdschrift Transfuge, uitsluitend gericht op buitenlandse literatuur, brengt een interview met de Britse schrijver David Lodge, ooit een van de sterkhouders van de campusroman. Het themadossier over de moderne Arabische roman is al even lezenswaardig.

**Lezers van The Independent mochten Martin Amis enkele pittige vragen voorleggen over onder meer misogynie, islamophobia en de Iraanse nucleaire dreiging.

**Les oubliés heet de nieuwe roman van Minuit-auteur Christian Gailly, die met Un soir au club (2002) destijds ons hart al stal. Bedaard en scherpzinnig interview met deze vroegere jazzman in het Franse weekblad Telerama.

**Magazine Littéraire heeft deze maand een heel gedegen themanummer over Truman Capote.

**De geschiedenis van de tekstballon gaat veel verder terug dan je op het eerste gezicht zou denken, zie deze vermakelijke site.

Herman De Coninckprijs alomtegenwoordig

De nieuwe Herman De Coninck Poëzieprijs krijgt, in de aanloop naar de Gedichtendag, in diverse Vlaamse media bijzonder veel airplay. Op Radio 1 kun je deze week elke dag twee van de voor de Publieksprijs geselecteerde gedichten horen. Tot en met vrijdag middernacht kunnen luisteraars hun stem uitbrengen. Op Canvas leest acteur Matthias Schoenaerts deze week elke dag om 21u40 twee genomineerde gedichten voor. Op Gedichtendag zal het winnende gedicht zelfs een tiental keer te horen zijn in alle supermarkten van Carrefour in Vlaanderen en Brussel. Voor de Herman De Coninckprijs (waarde 6.000 euro) voor de beste Vlaamse poëziebundel zijn dan weer veel grote namen in de running, waaronder Erwin Mortier, Leonard Nolens, Bernard Dewulf, Stefan Hertmans en Joke van Leeuwen, zie ons eerdere bericht hier. Uitreiking in de Bourla-schouwburg op 24 januari. Intussen blijft het Gedichtendag-presentjes regenen: elke nietsvermoedende bibliotheekbezoeker krijgt die dag een stapeltje poëtische postkaarten in de knuisten gestopt. Dat is een initiatief van het Vlaams Centrum voor Openbare Bibliotheken (VCOB). Eén pakketje bevat gedichten van Willem Wilmink, Joost Zwagerman, Stijn Vranken, Ted van Lieshout en Toon Tellegen.

Franse auteur Marc Vilrouge gestorven

De Franse auteur Marc Vilrouge (°1971) is op amper 35-jarige leeftijd overleden, zo meldt zijn uitgever Le Dilettante. Begin januari verscheen nog zijn vijfde en meteen laatste roman Le livre impossible. Vilrouge, die zijn jeugd doorbracht in Toulouse maar later naar Parijs verkaste, debuteerde in 2000 met L'herbe de Saturne. Pas met Air conditionné (2002), waarin een bizarre wraakoefening via airconditioning plaatsgrijpt, werd hij door de Franse kritiek opgemerkt. Bescheiden buitenlandse aandacht forceerde hij met Voortplanting verboden (De Arbeiderspers), de vertaling van Reproduction non autorisée (2004). Deze roman ging in het verweer "tegen de conformistische moraal die nog steeds vindt dat het krijgen van kinderen is voorbehouden aan heteroseksuele stellen". Hoofdpersonages in deze gechargeerde roman zijn een aan poppers verslaafde dertigjarige homo en een veertigjarige alcholische lesbo die pogen een gezinnetje te stichten. HP/De Tijd sprak in een recensie van "proza voor een chronisch kleurenblinde". Vilrouge was in 2005 nog te gast op het Haagse festival Crossing Border. De Franse critici vonden Vilrouges boeken over het algemeen "donker" en vaak wel rakend "aan het hedendaagse onbehagen". Vilrouge stond bekend voor zijn hang naar psychofarmaca.

Geboortehuis Eline Vere blijft te koop staan

Verschillende media pakken uit met het nieuws dat het Haagse huis, waarin de Nederlandse schrijver Louis Couperus (1863-1923) vanaf 1887 zijn beroemde roman Eline Vere schreef, te koop staat. Het statige pand kan voor 2,9 miljoen euro verkregen worden. Toch is dit oud nieuws. Het huis staat immers al sinds augustus 2006 te koop, zoals het Louis Couperusgenootschap en de website Rond 1900 destijds al meldden, zie ook hier. Wellicht heeft de makelaar Estata nieuwe ruchtbaarheid aan de zaak willen geven. Het "geboortehuis" van Eline Vere bevindt zich aan de Surinamestraat 20 in Den Haag en werd tot voor kort bewoond door de Egyptische ambassadeur. Zoals op de website van Estata te zien is bevat het pand nog de authentieke parketvloeren, originele plafonds, houten lambrizeringen en glas-in-loodramen. Er is tevens nog een 'dienkeuken met originele servieskast' en een 'authentieke WC'. Couperus was in 1863 aan de Mauritskade in Den Haag geboren en de familie woonde aansluitend in Nederlands-Indië (Batavia) en aan het Haagse Nassauplein. Tussen 1900 en 1910 vestigde Couperus zich in Nice. Eline Vere verscheen eerst in afleveringen in Het vaderland en pas in 1889 in één boekband.

Arnon Grunberg naar Guantanamo Bay

Nadat hij deze zomer een bezoek bracht aan de Nederlandse troepen in Afghanistan, koesterde Arnon Grunberg al gauw het plan om Guantanamo Bay, de omstreden VS-gevangenis voor Al Qaeda-verdachten, te bezoeken. "Mijn honger naar oorlogsgebieden was door dit bezoek aangescherpt", zo schrijft Grunberg in zijn column voor het internationale webzine Words without Borders. Grunberg had weinig hoop dat het daadwerkelijk tot een Guantanamo-visite zou komen. Tot zijn eigen verbazing kreeg hij toch een antwoord op zijn aanvraag tot accreditatie als journalist. Eind januari stoomt Grunberg op Guantanamo Bay af. Intussen slaat het Amerikaanse leger hem bij voorbaat al met verbazing: ze blijken hun correspondentie te doorspekken met bijbelcitaten, waarvan Grunberg enige staaltjes citeert. Grunbergs nieuwe manie voor oorlogsgebieden brengt hem binnenkort wellicht ook naar Israël, waar hij het Israëlische leger voor een bezoek benadert. Wellicht kan Grunberg daarbij inspiratie opdoen in het verse nummer van het literaire magazine Granta, dat geheel gewijd is aan war zones. Het nummer bevat bijdragen van onder meer Elif Shafak, Mark Slouka en - hoe toepasselijk - David Peace.

Seamus Heaney wint T.S. Eliot Prize

De Ierse schrijver en Nobelprijswinnaar literatuur 1995 Seamus Heaney (°1939) is voor zijn laatste bundel District and Circle bekroond met de T.S. Eliot Prize, naar verluidt "the prize that most poets want to win". Het is wellicht balsem op de wonde, die was ontstaan nadat Heaney vorige week bij de Costa Poetry Award onverwacht de duimen moest leggen voor John Haynes met zijn bundel Letter to Patience. De jury noemde District and Circle nu "een uitzonderlijke verzameling gedichten." Heaney, die de prijs niet zelf in ontvangst kon nemen, toonde zich bijzonder verguld met de onderscheiding: "Er zijn veel redenen om vereerd te zijn met de prijs: er is de uitstraling van T.S. Eliot, er is de illustere rij eerdere winnaars, er is de kwaliteit van de andere dichters op de shortlist dit jaar én de hoge standaard die de juryleden hanteren", zei hij. De T.S. Eliotprize wordt uitgereikt sinds 1993. De reputatie van de onderscheiding is steeds in stijgende lijn gegaan. Onder de eerdere winnaars bevinden zich Alice Oswald, Ted Hughes en Les Murray. Meer details in The Guardian.

Vaste boekenprijs ver weg

De Franstalige krant Le Soir meldt vandaag dat de onafhankelijke boekhandels "quasi alle hoop hebben verloren dat de federale regering een vaste boekenprijs oplegt". De vaste boekenprijs, die in Frankrijk al sinds 1981 bestaat, zou de boekhandels de mogelijkheid geven aanvaardbare winstmarges te realiseren op bestsellers. De vaste prijs beperkt ook de groothandelskortingen. Een alternatieve meerderheid van CD&V, Spirit, MR, PS, cdH en Ecolo wil een vaste boekenprijs voor de eerste 24 maanden dat het boek in de handel verkrijgbaar is. De partijen willen ook dat de kortingen beperkt blijven tot tien procent (zie het volledige bericht via Skynet/Belga). In november van vorig jaar werd er vanuit de Franstalige culturele wereld nog een internetpetitie opgestart om te ijveren voor een vaste boekenprijs in België.

Joost Zwagerman moet inbinden

Het onlangs in Vrij Nederland verschenen polemiekje van Joost Zwagerman tegen Volkskrant-recensent Arjan Peters (zie hier) is op een sisser uitgedraaid, dat meldt althans NRC-Handelsblad in zijn Weekboek. Zwagerman wreef Peters belangenvermenging aan bij een recensie van de roman Derde van Patricia de Groot. Maar inmiddels hebben Peters oversten een gesprek met hem gehad en zijn Volkskrant-hoofdredacteur Pieter Broertjes en Peters "als vrienden uit elkaar gegaan." Volkskrant-boekenchef Wim Wirtz formuleert het nog directer: "De hand van Zwagerman reikt niet zo ver, dat zijn epistels tot het ontslag van Volkskrant-redacteuren kunnen leiden." Citeerbaar is ook de commentaar van Querido-uitgever Annette Portegies over het stormpje: "Het zou beter zijn als recensenten in isoleercellen woonden, en boeken bespraken zonder te weten wie de schrijvers waren. Maar in de praktijk hebben veel recensenten banden met uitgeverijen [...] Betekent dat per definitie dat ze alleen nog positieve recensies schrijven? Welnee." Zwagerman blijft het nut van een schriftelijke gedragscode voor recensenten bepleiten, in navolging van de gangbare Amerikaanse en Engelse praktijk en vindt dat zo'n afspraak zou helpen "dit soort vaagheden te vermijden."

Die Fackel van Karl Kraus smeult online

De Oostenrijkse Academie van Wetenschappen heeft een huzarenstuk volbracht. Zopas heeft ze de integrale versie van het literair-politieke tijdschrift Die Fackel gedigitaliseerd én online geplaatst. Het virulente tijdschrift stond onder de hoede van de messcherpe Weense joodse satiricus Karl Kraus (1874-1936) die het blad in 1899 oprichtte. Aanvankelijk publiceerden ook Franz Werfel, Georg Trakl of August Strindberg in het tijdschrift, maar na 1911 werd Die Fackel enkel nog de schelle luidspreker van Kraus zelf, die zijn lezers ranselde met gloeiende polemieken en bittere spot. Kraus, ook bekend gebleven voor zijn toneelstuk Die letzten tage der Menschheit (1919), was misschien nog beruchter voor zijn splijtende lezingen. In Wenen en Berlijn trok hij volle zalen. Zijn toon oefende bijvoorbeeld veel invloed uit op Elias Canetti, die in zijn herinneringen Die Fackel im Ohr de impact van Kraus orakeltaal van nabij beschrijft. Legendarisch zijn ook Kraus' kernachtige aforismen. Maar uiteindelijk bleef Kraus een einzelgänger, "die als autocraat niemand naast zich duldde, behalve zijn trouwe en devote aanhangers", aldus de Duitse criticus Marcel Reich-Ranicki. Anti-nazi Kraus had het niet begrepen op de Oostenrijkse pers, die hij voortdurend uitschold voor journaille. Hij lag ook in de clinch met zijn eigen joodse afkomst. Die Fackel verscheen tot 1936, in totaal kwamen er 922 nummers uit, die nu stuk voor stuk makkelijk zijn uit te pluizen. Achtergronden bij de online versie van Die Fackel in de Frankfurter Allgemeine Zeitung, met commentaar van Reich-Ranicki. Op VPRO-boeken zijn nog gesprekken met de Nederlandse Kraus-vertalers Bindervoet en Henkes uit 2003 te beluisteren. In de Boekenbijlage van NRC-Handelsblad schreven deze heren voorbije vrijdag ook een stuk over Kraus' al in 2005 verschenen Briefe an Sidonie Naherny von Borutin en de Kraus-biografie van Edward Timms, Karl Kraus. Apocalyptic Satirist.

Nieuwe editie van Shakespeares Verzameld Werk

In maart 2007 verschijnen de alom geprezen Shakespeare-vertalingen van Willy Courteaux in een volledige heruitgave bij uitgeverij Meulenhoff/Manteau. De 37 theaterteksten van William Shakespeare (1564-1616) worden in elf banden gevat en ondergebracht in één cassette, waarvoor de Gentse graficus Dooreman het ontwerp maakte. De vertalingen van de intussen 83-jarige Courteaux gelden nog steeds als ijkpunten in de Nederlandstalige Shakespeare-kunde. Tom Lanoye sprak van de "Bijbel van Courteaux" en putte er rijkelijk uit bij het maken van zijn Ten Oorlog. De vroegere HUMO-journalist en autodidact Courteaux werkte veertien jaar lang, "elke avond en elk weekend", aan zijn omzetting. Eerder deden Leendert Burgersdijk en Cees Buddingh hem deze titanenarbeid voor. Courteaux' vertalingen bleken al een hele tijd niet meer beschikbaar. Het Verzameld Werk, dat vorig jaar al voorzichtig werd aangekondigd, beleeft zijn tewaterlating op 6 april 2006 in de Gentse Vooruit, ter gelegenheid van de Literaire Lente. Meulenhoff/Manteau kondigde op zijn Vers van de Pers eind vorige week ook een nieuwe serie poëziebloemlezingen aan, met onder meer een keuze uit het werk van Peter Verhelst. Ook David van Reybroucks langverwachte 'roman' Slagschaduw komt in maart 2007 uit.

William Blake-tentoonstelling in Londen

In de British Library in Londen is - naar aanleiding van zijn 250ste geboortedag - een tentoonstelling geopend rond de mystieke dichter William Blake (1757-1827). Voor het eerst wordt Blake's verbluffende notebook getoond. Blake was er dertig jaar lang verknocht aan. Het bevat de manuscripten van bekende gedichten zoals London en The Tyger en is hier ook online in te bladeren. De rockzangeres Patti Smith leende voor de expositie het manuscript van haar song The Blakean Year uit. De vaak als visionair getypeerde Blake, die ook schilderde en tekende en veel geïllustreerde boeken naliet, was bij leven in hoge mate miskend. Later rees zijn ster. De duistere toonaard van zijn met symboliek overladen poëzie oefende veel invloed uit, bijvoorbeeld op The Doors-opperhoofd Jim Morrison of schrijver Aldous Huxley. Blake hamerde in zijn belangrijkste boek The Marriage of Heaven and Hell (1790-1793) op de "verbeelding", die de beperking van de zintuigen moest overstijgen en "the doors of perception" moest kunnen openen. De tentoonstelling William Blake: Under the Influence loopt tot 21 maart 2007. Op 5 maart is er in de British Library een Blake-avond met de schrijfster Tracy Chevalier, die een boek in voorbereiding heeft over Blake's Londen: Burning Bright.

Spannende literaire archivalia in Zuurvrij

Het AMVC-Letterenhuis noemt zijn Zuurvrij bescheiden een berichtenblad, maar eigenlijk is het een volwaardig tijdschrift. Niet enkel inhoudelijk wordt er degelijk werk geleverd, ook qua lay-out is het blad inventief en oogstrelend. Veel meer dan enkel de megafoon van het Vlaamse literaire archief en museum, demonstreert het tijdschrift met verve hoe je een collectie spannend onder de aandacht kunt brengen. Het nu pas verschenen decembernummer 2006 heeft onder meer bijdragen over "de kunstenaar als afficheontwerper", een aantal brieven van de Fransman Frédéric Mistral, correspondentie tussen Maurice Gilliams en Emmanuel de Bom, de dagboeken van avant-gardist Paul Joostens en Louis Paul Boons Jan De Lichte. Gastschrijver is Jef Geeraerts die vertelt over de verwikkelingen rond zijn archief, dat intussen integraal is overgedragen aan het AMVC-Letterenhuis. Dat gebeurt pas concreet nadat zijn echtgenote Eleonore Vigenon uit de documenten een portret van haar echtgenoot heeft gepuurd: De spoken van Jef Geeraerts, op komst bij uitgeverij Meulenhoff/Manteau. Als extra is een DVD bijgevoegd met een gesprek tussen David van Reybrouck en Tom Lanoye, waarin ze reflecteren over schrijven in Zuid-Afrika. Het AMVC-Letterenhuis meldt ook archiefaanwinsten van Paul Koeck, de Gentse theaterman Rik Lanckrock en Bart Mesotten. Zuurvrij verschijnt (slechts) twee keer per jaar, abonnementen via amvc.letterenhuis@stad.antwerpen.be

Dante "minder lelijk" dan gedacht

De Italiaanse dichter Dante Alighieri (1265-1321) is volgens de visuele overlevering een streng ogende intellectueel met een haviksneus. Zo staat de schrijver van La Divina Commedia trouwens ook afgebeeld op de Italiaanse twee Euro-muntstukken. Maar een team antropologen aan de Universiteit van Bologna en een groep ingenieurs aan de Universiteit van Pisa toverden zopas een veel "menselijker" ogende Dante uit hun computers, een heerschap dat bovendien een flink stuk "minder lelijk" zou zijn. Voor hun driedimensionele reconstructie bouwden ze voort op het antropologisch onderzoek van ene Fabio Frassetto uit de jaren twintig. Deze wetenschapper kreeg destijds de toestemming om de in Ravenna bewaarde stoffelijke resten van Dante te bestuderen en lapte de schedel van de wereldvermaarde dichter op. Op Dantes nieuwe gezicht zou slechts een foutenmarge van 5 % bestaan, zo beweert de krant La Repubblica. De onderzoekers gaan er alvast prat op dat ze een veel getrouwere reproductie van Dantes gelaat hebben gemaakt dan bijvoorbeeld de beroemde kunstenaar Rafael. Diens tekening - die ook de muntstukken siert - zou immers gebaseerd zijn op twijfelachtige herinneringen van de middeleeuwse schrijver Giovanni Boccaccio (1313-1375), die amper acht jaar was toen Dante overleed.

Kruimeldief (2)

Sporadisch verschijnende rubriek met literaire kruimelwaar uit de voorbije periode, dit keer aangelengd met enkele visuele bibliofiele genoegens:

**Uitgeverij Atlas blijft onverstoorbaar doorgaan met de prettige (maar ietwat knullig getitelde) reeks "Mijn....", waarin schrijvers telkens een abecedarium over hun geliefkoosde land of gebied mogen componeren. Onlangs verscheen het speels erudiete Mijn Italië van Luc Devoldere en in april 2007 komt Geert Van Istendael met Mijn Duitsland, nadat hij eerder al een deel over Nederland maakte. In Brussel Deze Week gaf hij alvast zijn Duitse literaire voorkeuren weg.

**Dertig jaar geleden raakten Gabriel Garcia Marquez en Mario Vargas Llosa in een Mexicaanse bioscoop getroebleerd. Nu schijnen ze hun ruzie eindelijk te zullen bijleggen, zo vermoedt The Guardian. Vargas Llosa gaat zowaar een proloog schrijven bij een nieuwe editie van Marquez' Honderd jaar eenzaamheid.

**Naast veel ander fraais maakt het prettig gestoorde Canadese magazine Vice in zijn Fiction issue plaats voor de combinatie van Zweedse bibliothecaresses & mode (nou ja).

**Helaas nu pas onder onze ogen gedwarreld: het Madrileense magazine EXIT, Imagen y cultura, een driemaandelijks glossy (Spaans-Engels) magazine over de visuele kunsten, had in oktober 2006 een prachtige special over readers and readings met onder andere de abstracte bibliotheekbeelden van Candida Höfer en de schalks lezende, nieuwsgierige meisjes van de Turkse fotograaf Nazif Topçuoglu.

**Le Monde heeft vandaag een achtergrondstuk over de tribulaties en reorganisaties bij de befaamde Franse uitgeverij Seuil, nadat Laure Adler daar aan de dijk was gezet (zie eerder DPM-bericht)

**Het tijdschrift Ons Erfdeel lanceert nu ook een blog, met berichten uit de Vlaams-Nederlandse culturele sfeer en nieuws uit eigen huis.

**Het boek De gelukkige klas van Theo Thijssen komt centraal te staan in de tweede editie van Nederland Leest vanaf oktober 2007. Het boek wordt dan aan 725.000 leden van openbare bibliotheken gratis verstrekt. Bedoeling is dat er levendig over gedebatteerd wordt. Dit jaar stond Dubbelspel van Frank Martinus Arion in the picture.